Skip to main content

සන්නිවේදනය හා ආධුනික ගුවන් විදුලිය (Amateur radio) 91

SSTV තාක්ෂණය

වර්තමානයේ ඉහත ආකාරයට පරිගනකයක් යොදා ගෙන sstv සන්නිවේදනයන් සිදු කළද, අතීතයේ එය සිදු කළේ විශේෂිත ආකාරයකිනි. ට්‍රාන්සීවරයට අතරමැදි පරිපථයක් සම්බන්ද කර (අද පරිගනකයෙන් කරන කාර්ය සිදු කළේ එය විසිනි), ඊට cathode ray tube (CRT) තිරයක් සවි කර තිබුණි (අර පැරණි පිටිපස්ස ලොකුවට තිබෙන ටීවී ස්ක්‍රීන්). CRT ගැන මෙම පාඩම් පෙලේ මුල් පාඩමක විස්තර කර තිබෙනවා.


ටීවී තාක්ෂණයද අද මෙන් දියුණු නැති කාලයක තමයි sstv ක්‍රමය නිර්මාණය වූයේත්. එනිසා sstv ආරම්භක අවධියේදී භාවිතා කළේ විශේෂ CRT ස්ක්‍රීන් එකකි. එය high persistent CRT ලෙස හැඳින්වේ. අද තිබෙන CRT තිරයකයි මෙම තිරයයි අතර වෙනසක් තිබෙනවා. අද තිබෙන CRT තිරයක් මත එක වරක් ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්භයක් එක් ක්ෂණයක් පතිත කළ විට, ඉන් නිකුත් වන ආලෝකය පවතින්නේ තත්පරයටත් අඩු කාලයකි. එහෙත් high persistent CRT එකක් මත එලෙස ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්භයක් එල්ල කළ විට තත්පර 8ක් පමණ කාලයක් එම ආලෝක ලපය පැවතියා (මුලින් ඉතා හොඳට දීප්තිමත්ව තිබුණත් තත්පර 8 දක්වා එන විට එම දීප්තිය බොහෝ අඩු වෙලා තිබෙනවා). මෙම තත්පර 8 sstv ක්‍රමය නිර්මාණය කිරීමේදී ප්‍රබල සීමාකාරි/කරදරකාරි සාධකයක් විය.

කුඩා බෑන්ඩ්විත් එකක් යොදා ගන්නා නිසා රූපයේ කොලිටිය අඩු කිරීමට සිදු වෙනවා. කොලිටිය අඩු කරනවා යනු රූපය සෑදෙන පික්සල් ගණන අඩු කිරීමයි. තිරස් අතට තිබෙන පික්සල් ගණන මෙන්ම සිරස් අතට තිබෙන පික්සල් ගණනද (scan lines) අඩුය. ඉතිං, තිරයේ ඉහල වම් කෙලවර සිට පහල දකුණු කෙලවර දක්වා පික්සලයෙන් පික්සලය ස්කෑන් කරන්නට සිදු වෙනවානෙ (මුල් පාඩම් කියවා බලන්න). තිරයේ ඉහල වම් පැත්තේ පළමු පික්සලය ඇති කළාට පසුව, නැවත එම පික්සලයට ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්භය එල්ල කිරීමට තත්පර 8ක කාලයක් තිබේ. ඒ කියන්නේ සම්පූර්ණ ස්ක්‍රීන් එකම පික්සලයෙන් පික්සලය ස්කෑන් කිරීමට තත්පර 8ක් දක්වා කාලයක් තිබේ. මේ නිසයි මුල් කාලයේ sstv රූපයක් යැවීමට තත්පර 8ක් ගත වූයේ.

මෙම තත්පර 8 (හරියටම 7.2) ක කාලය හා ප්‍රධාන විදුලි සැපයුමේ සංඛ්‍යාතය (ඇමරිකාව වගේ රටවල මෙම අගය 60Hz වන අතර, ලංකාව හා යුරෝපීය රටවල මෙම අගය 50Hz වේ) පදනම් කරගෙනයි මෙම තාක්ෂණයේ බොහෝ සාධක තීරණය කර තිබෙන්නේ. එනම්, ස්ක්‍රීන් එකේ තිබෙන තිරස් රේඛා ගණනත්, එක් තිරස් රේඛාවක තිබෙන පික්සල් ගණනත් මේ මත තීරණය කර ඇත.

එක් සම්පූර්ණ ස්ක්‍රීන් එකක් ස්කෑන් කිරීමට ගත වන කාලය තත්පර 7.2ක් විය. එය සංඛ්‍යාතයක් ලෙස ගත් විට 1/7.2 = 0.1388Hz වන අතර, මෙම සංඛ්‍යාතය frame frequency/rate ලෙස හඳුන්වමු. සාමාන්‍ය ටීවී එකක මෙම අගය 25Hzක් පමණ වේ. බලන්න sstv වල අගය කොතරම් කුඩාද (slow) කියා.

තවද, තත්පරයකට හරස් රේඛා 16.6ක් ස්කෑන් කරයි. එනම් හරස් රෙඛා ස්කෑන් කරන වේගය/සංඛ්‍යාතය 16.6Hz වේ. එවිට තත්පර 7.2කදී එවැනි හරස් රේඛා 16.6x7.2 = 120 ලැබේ. ඒ කියන්නේ sstv රූපයක තිරස් රේඛා (හෙවත් ඉහල සිට පහලට රෙසලූෂන් එක) 120ක් තිබේ. සාමාන්‍ය ටීවී දර්ශනයක 525ක් පමණ එවැනි තිරස් රේඛා හෙවත් ස්කෑන් ලයින් තිබේ.

මුලින්ම කලුසුදු රූප පමණයි තිබුණේ. එනිසා, ස්ක්‍රීන් එකේ දැකිය හැකි උපරිම කලු පාට නියෝජනය කිරීමට 1500Hz , උපරිම සුදු පාට නියෝජනය කිරීමට 2300Hz ද යොදා ගැනීමට තීරණය කෙරිනි. මෙම සංඛ්‍යාත දෙකම ශ්‍රව්‍ය සංඛ්‍යාත පරාසයේ පිහිටන සේද, සාමාන්‍ය කටහඬ යැවීමට සන්නිවේදනයේ යොදා ගන්නා සංඛ්‍යාත පරාසයේද පිහිටන සේ තීරණය කර ඇත. මෙනිසානෙ සාමාන්‍ය ශබ්ද සංඥා ලෙස රූප යැවීමට හැකි වන්නේ. මෙම උපරිම හා අවම සංඛ්‍යාත දෙක අතර බෑන්ඩ්විත් එක 2300 – 1500 = 800Hz වේ.

කලුත් සුදුත් අතර තිබෙන සියලුම අලු වර්ණ පරාසය (grayscale) නිරූපණය කරන්නේ මෙම සංඛ්‍යාත දෙක අතර ඇති විවිධ සංඛ්‍යාත මඟිනි. උදාහරණයක් ලෙස, 1510Hz මඟින් තරමක් ලා පාට කලු පැහැයක්ද, 1520 මඟින් ඊටත් වඩා ලා පාට කලු පැහැයක්ද, 1580 මඟින් තවත් ලා කලු පැහැයක්ද වශයෙන් අවසානයේ 2300Hz වන විට ඉතා සුදු පැහැයක්ද නිරූපණය කළ හැකියි එක් එක් සංඛ්‍යාතය මඟින්.


ස්කෑන් ලයින් 120ක් තිබෙනවානෙ. මේ සෑම ස්කෑන් ලයින් එකකම අවසානය වෙනම දැක්විය යුතුය. ඒ සඳහා 1200Hz සංඛ්‍යාතය යොදා ගනී. මෙම සංඥාව horizontal sync pulse ලෙස හැඳින්වේ. මෙම සංඛ්‍යාතයද ශ්‍රව්‍ය පරාසයේ සිටින සේ ගැනීමට වගබලා ගෙන ඇත.

ඇත්තටම අද වන විට, ඉහත අප සොයා බැලූ ඔරිජිනල් සම්මතයට වෙනස් සම්මතයන් දුසිම් ගණනක් නිර්මාණය කර තිබෙනවා sstv සංඥා යැවීම සඳහා. ඒවා පසුකාලීනව සාදා තිබෙන නිසා, දියුණු තාක්ෂණ ක්‍රම එවිට තිබූ බැවින් ඔරිජිනල් සම්මතයට වඩා හැම අතින්ම දියුණුය. රෙසලූෂන් වැඩි රූප යවන සම්මතයන්ද, වර්ණ රූප යැවිය හැකි සම්මතයන්ද ඇත. මේ කුමන දේ වෙනස් වුවත්, 1500Hz, 1200Hz, 2300Hz යන සංඛ්‍යාත 3ම එලෙසම ඔරිජිනල් සම්මතයේදී යොදා ගත් විදියටම ඒ සියලු සම්මතයන්වල භාවිතා වේ.

මෙම තාක්ෂනයේ පළමු විප්ලවය සිදු වූයේ මතක (memory) පරිපථ බිහිවීමත් සමඟය. මේවායේ යම් යම් සංඥා තාවකාලිකව ගබඩා කරගෙන සිට ක්ෂණයෙන් ඒවා අවශ්‍ය තැන්වලට යොමු කිරීමට හැකියාව තිබේ (පරිගනකවල රැම් මෙමරිය වැනිය). පෙර සිටම තොරතුරු ගබඩා කර ගැනීමේ තාක්ෂණයන් තිබුණි (ටේප් වැනි). එහෙත් ඒවා ක්ෂණික නොවේ. එහෙත් නව මෙමරි තාක්ෂණය ක්ෂණිකයි.

මතක තාක්ෂණය නැති විටදී, රිසීවරයට එන සංඥා එවෙලෙහිම රූප ඩොට් (පික්සල්) බවට පත් කර ස්ක්‍රීන් එකක් මත ස්කෑන් කිරීමට සිදු වූවා. මෙවිට සංඥා එන වේගෙන්ම ස්ක්‍රීන් එක මත ඩොට් ලෙස ඒවා එකින් එක දර්ශනය කළා. කුඩා බෑන්ඩ්විත් එක නිසා, රූපයකට අදාල තොරතුරු යැවීමට යම් කාලයක් ගත වෙනවානෙ. ඉතිං, එම කාලය පුරා එන සංඥානෙ එකින් එක පික්සල් බවට පත් කරන්නේ. එහි ප්‍රායෝගික සීමාව පේනවා නේද? උපරිම කාලය තත්පර 8 විය (පික්සල් එක නිවී යනවා ඉන් පසු). එනිසා, මුලු රූපයේම රෙසලූෂන් එක ඉහත විස්තර කළ ආකාරයට අඩු කිරීමට සිදු වූවා.

එහෙත් මතක පරිපථ පැමිණි විට තත්වය වෙනස්ය. රිසීවරයෙන් එන සංඥා කෙලින්ම ස්ක්‍රීන් එක වෙතට යවනවා වෙනුවට තාවකාලිකව දැන් ගබඩාවේ තැන්පත් කර ගන්නවා. ගබඩා කර ගන්නට ඉතිං කාල සීමාවක් පැනවීමට අවශ්‍ය නැහැනෙ. අවශ්‍ය නම් විනාඩි 10ක් හෝ 20ක් පුරාවට එවන විශාල තොරතුරු ප්‍රමාණයක් වුවද එහි ගබඩා කර ගත හැකියි. සියල්ල ගබඩා කර ගත් පසු ක්ෂණිකව එම තොරතුරු ස්ක්‍රීන් එකට යැවිය හැකියි (දැන් ස්ක්‍රීන් එකට මඟ බල බල සිටීමට අවශ්‍ය නැහැ මෙනිසා). මෙනිසා සාමාන්‍ය CRT ස්ක්‍රීන් පවා යොදා ගත හැකියි. තවද, මෙමරියේ අර රූපයට අදාල සංඥා අපට අවශ්‍ය කාලයක් රඳවාගෙන සිටිය හැකි නිසා, ස්ක්‍රීන් එකේ දිගින් දිගටම එම රූපය ස්කෑන් කරමින් සිටිය හැකියි (එනම් රූපය දිගටම ස්ක්‍රීන් එකේ දර්ශනය කරනවා).

මෙම මෙමරි තාක්ෂණය නිසාම තත්පර අටේ සීමාව ඉවත් විය. අවශ්‍ය තරම් දිගු කාලයක් පුරාවට එක් රූපයක් සම්ප්‍රේෂනය කළ හැකියි. ඒ කියන්නේ රූපයේ වැඩිපුර තොරතුරු අඩංගු කළ හැකියි (රෙසලූෂන් වැඩි කළ හැකියි). කලුසුදු රූපයකට වඩා කිහිප ගුනයකින් වැඩිපුර තොරතුරු අවශ්‍ය කරන වර්ණ රූප පවා යැවිය හැකි ආකාරයට අලුත් sstv සම්මතයන් ඇති විය. විවිධ sstv සම්මතයන් sstv modes ලෙස හැඳින්වේ. පහත දැක්වෙන්නේ මෙවැනි මෙමරි තාක්ෂණය යොදා සාදපු උපකරණ මොඩෙල් දෙකකි.


SSTV මූලික සංඥාව සාදා ගන්නා හැටි දැන් බලමු. එක් එක් පික්සලයේ වර්ණය/දීප්තිය සඳහා හර්ට්ස් 1500 ත් 2300ත් අතර පරාසයක් යොදා ගන්නවානෙ. මෙම සංඛ්‍යාත අන්ත දෙක හරිමැද සංඛ්‍යාතය (1500+2300)/2 = 1900Hz වේ. මෙම හර්ට්ස් 1900 සංඛ්‍යාතය sub-carrier එකක් ලෙස යොදා ගන්නවා. මෙම උපවාහකය මත සංඛ්‍යාත මූර්ජන ක්‍රමයට (FM) වර්ණ/ග්‍රේස්කේල් දත්ත තැන්පත් කෙරේ (සබ්කැරියර් හා ඒ මත සංඥා මූර්ජනය කරන හැටි මුල් පාඩම්වල ඇත). එනම් ග්‍රේස්කේල් වෝල්ටියතා අගය විචලනය අනුව සංඛ්‍යාතය විචලනය කෙරේ. මෙම මූර්ජන ක්‍රියාවලිය sub-carrier frequency modulation (SCFM) ලෙස හැඳින්වේ. මෙවැනිම SCFM ක්‍රියාවලියක් ස්ටීරියෝ එෆ්එම් හි භාවිතා කළ බව අප පෙර ඉගෙන ගත්තා මතකද?

දැන් ඉහත ආකාරයට සංඛ්‍යාත මූර්ජනය කරපු සංඥාවට සින්ක් සංඥාද එකතු කර, අවසානයේ ලැබෙන සංඥාව SSB ක්‍රමයට ඔබ තෝරාගත් ආධුනික ගුවන් විදුලි සංඛ්‍යාතයක් මත මූර්ජනය කර විසුරුවා හැරේ. SSB වෙනුවට සාමාන්‍ය AM මෙන්ම FM ක්‍රමයටද අවසාන මූර්ජනය සිදු කළ හැකියි.

තද කලු හා තද සුදු පාට දෙක අතර විවිධ අලු පැහැයන් දහස් ගණනක් වුවද පැවතිය හැකියි. එහෙත් පර්යේෂණතාත්මකව සොයා ගෙන තිබෙනවා මිනිස් ඇසට එක් අලු පැහැයකින් ඊට ළඟින් ඇති අනෙක් අලු පැහැය හඳුනාගත හැකි අයුරින් අලු පැහැයන් 100ක් පමණ ඇති බව. මේ අනුව sstv සංඥාවේ වර්ණ/ග්‍රේස්කේල් 100ක් හඳුනා ගැනීමට හර්ට්ස් 800ක බෑන්ඩ්විත් එකක් තිබේ. එක් පැහැයකට හර්ට්ස් 800/100 = 8ක් පමණ තිබේ. පරිගනක/ඩිජිටල් තාක්ෂණය පසුකාලීනව යොදා ගත් නිසා, ඩිජිටල් තාක්ෂණයන්හි අගයන් ගැනීමේදී දෙකේ පාදයෙන් සලකන නිසා, 27 = 128ක් ලෙස එම අගය ගෙන ඇත (එවිට එක් පැහැයක් සඳහා හර්ට්ස් 800/128 = 6.25 වේ).

ඇත්තටම එක් පැහැයක් සඳහා මීට වඩා අඩු හර්ට්ස් ගණනක් යොදා ගත හැකියි නේදැයි කෙනෙකුට සිතිය හැකිය. න්‍යායාත්මකව හැකිය. එහෙත් ප්‍රායෝගිකව ගැටලු මතු වේ. එනිසා හැකිතරම් එකිනෙකට වෙනස් පැහැයන් ගණන අඩු කරන තරමට වාසිය. වර්ණ රූප යැවීමේදී මෙම කරුණු මීටත් වඩා වැදගත් වේ.

දැන් කෙටියෙන් බලමු වර්ණ රූපයක් යවන්නේ කෙසේද කියා (වර්ණ රූප ආදිය ගැන මුල් පාඩම් කියවා බලන්න). තනි ග්‍රේස්කේල් (අලු) පික්සලයක් වෙනුවට එකළඟ පිහිටි මූලික වර්ණ තුන වන රතු, නිල්, කොල යන නිකුත් කරන පික්සල් 3 බැඟින් ස්ක්‍රීන් එක මත පික්සල් පිහිටු වීමෙන් ඉන් වර්ණ රූප සෑදිය හැකි බව අප ඉගෙන ගත්තානෙ මුලින්. මේ අනුව බැලූ බැල්මට පෙනෙනවා තනි ග්‍රේස්කේල් සංඥාවක් වෙනුවට R,G,B ලෙස සංඥා 3ක් දැන් සම්ප්‍රේෂනය කළ යුතුයි වර්ණ රූපයක් යැවීමට. තනි කලුසුදු රූපයක් යැවීමට යම් කාලයක් ගියා නම්, දැන් එමෙන් තුන් ගුණයක කාලයක් වැය වේවි.

මෙහිදී මූලික වර්ණ 3 වෙන වෙනම යවනවානෙ. එක් වර්ණයක වර්ණ පරාසය මට්ටම් 64ක් ලෙස සම්මත කළොත්, හර්ට්ස් 800 මෙම මට්ටම් 64 අතරේ බෙදේ; මෙවිට එක් වර්ණ මට්ටමකට හර්ට්ස් 800/64 = 12.5ක් පමණ ලැබේ. මෙවිට වර්ණ 3හිම මට්ටම් 64 බැඟින් තිබුණොත්, ඒවා විවිධ ආකාරවලින් මිශ්‍ර කරමින් (සංයෝජන) එකිනෙකට වෙනස් වර්ණයක් 64x64x64 = 262,144 දැක්විය හැකිය. මීටත් වඩා වර්ණ පරාසයක් අවශ්‍ය නම්, එක් එක් වර්ණය වර්ණ මට්ටම් 128 ක් බැඟින් ගත් විට, 128x128x128 = 2,097,152 වැනි විශාල වර්ණ ගණනක්/පරාසයක් ලබා ගත හැකියි. මේ අනුව එක් තිරස් ස්කෑන් ලයින් එකක් තුල R,G,B සංඥා 3ම අඩංගු කර යැවිය හැකිය (මෙවිට වර්ණ ස්කෑන් ලයින් එක ග්‍රේස්කේල් ස්කෑන් ලයින් එක මෙන් තුන ගුණයක කාලයක් ගනීවි).

සටහන
කෙනෙකු ඉහත ආකාරයට වර්ණ සංඥා 3ක් යැවූවොත් ඉන් කලුසුදු රූපයක් සාදා ගැනීමටද හැකියි. ඇස ගැන කළ පර්යේෂණ දත්ත අනුව එම තනි ග්‍රේස්කේල් සංඥාව සාදා ගන්නේ පහත ආකාරයටයි. එනම්, යම් මොහොතක යම් පික්සලයකට අදාලව කැමරාවේ රතුපාට වර්ණයට අදාල සෙන්සර් එකෙන් ලැබෙන වෝල්ටියතාවෙන් 30%ක්ද, එම මොහොතේම එම පික්සලයටම අදාලව එම කැමරාවේම කොල පාට වර්ණයට අදාල සෙන්සර් එකෙන් ලැබෙන වෝල්ටියතාවෙන් 59%ක්ද, එම මොහොතේම එම පික්සලයටම අදාලව එම කැමරාවේම නිල් පාට වර්ණයට අදාල සෙන්ර් එකෙන් ලැබෙන වෝල්ටියතාවෙන් 11%ක්ද ගෙන එම අගයන් 3 මිශ්‍ර කළ විට ලැබෙන වෝල්ටියතා අගයෙන් කියන්නේ එම මොහොතේ එම පික්සලය කලුසුදු කැමරාවකින් රූපගත කළා නම් ලැබෙන වෝල්ටියතාවට දළ වශයෙන් සමානයි කියාය.

Y (luminance signal) = 0.30R + 0.59G + 0.11B

ඉහත සමීකරණය අනුව පෙනෙනවා මිනිස් ඇස කොල වර්ණයට ඉතා සංවේදී බව. අඩුවෙන්ම සංවේදී නිල් වර්ණයටයි. ඒ කියන්නේ වොට් 10ක කොල පාට බල්බයකුයි වොට් 10ක නිල්පාට බල්බයකුයි දැල්වූ විට, බල්බ දෙකම එකම ජවයකින් දැල් වුණත්, ඇසට දැනෙන්නේ නිල්පාට බල්බය වොට් 2කින් දැල්වෙනවා කියාය. ඊට හේතුව නිල්පාට ඇසට දැනෙන්නේ කොල පාට මෙන් දළ වශයෙන් 1/5ක ගුණයකිනි.

ඇත්තටම විදුලිමය වශයෙන් රූප යැවීමේ තාක්ෂණ (ටෙලිවිෂන් තාක්ෂණය) තුල වර්ණ සංඥා යැවීමට ප්‍රධාන ක්‍රම දෙකක් ඇත. ඉහත විස්තර කළේ ඉන් එකකි. එය additive color model ලෙස නම් කරමු. එම ක්‍රමයෙන් සංඥා යැවීමට වැඩිපුර කාලයක් ගත වුවද, ඉතා හොඳින් වර්ණ රූප ඉන් යැවිය හැකිය. දෙවැනි ක්‍රමය composite color model ලෙස හැඳින්වේ (YCrCb ලෙසද එය හැඳින්වේ).

YCrCb ක්‍රමයේදී වෙන වෙනම මූලික වර්ණ 3 යවන්නේ නැත. ඒ වෙනුම මූලික වර්ණ 3හි සංඥා විවිධ ක්‍රමවලට මිශ්‍ර කිරීමෙන් තවත් සංඥා 3ක් සාදා, මෙම සංඥා 3යි යවන්නේ. මෙලෙස සාදා ගන්නා එක් සංඥාවක් වන්නේ අප මීට පෙර දුටු Y (luminance signal) සංඥාවයි. අනෙක් සංඥා දෙක chrominance signals ලෙස හැඳින්වේ. ලුමිනන්ස් සංඥාවේ ගබඩා වන්නේ රූපයට අදාල කලුසුදු හෙවත් රූපයේ එක් එක් පික්සලයේ දීප්තිමත් බව දක්වන තොරතුරුය. ක්‍රොමිනන්ස් සංඥාව යනු රූපයේ වර්ණ තොරතුරු ගබඩා කර ගන්නා සංඥා වේ. ක්‍රොමිනන්ස් සංඥා දෙක සාදා ගන්නේ පහත ආකාරයටයි.

R – Y
B – Y

පළමු ක්‍රොමිනන්ස් සංඥාව සාදා ගන්නේ රතු සංඥා වෝල්ටියතාව ලුමිනන්ස් සංඥා වෝල්ටියතාවෙන් අඩු කිරීමෙනි. දෙවැනි ක්‍රොමිනන්ස් සංඥාව සාදා ගන්නේ නිල් සංඥා වෝල්ටියතාව ලුමිනන්ස් සංඥා වෝල්ටියතාවෙන් අඩු කිරීමෙනි.

දැන් ඉහත කොම්පොසිට් සංඥා 3 සම්ප්‍රේෂකය විසින් විසුරුවා හැරේ. ග්‍රහකයෙන් එම සංඥාව ග්‍රහනය කර ගෙන එහි තිබෙන කොම්පොසිට් සංඥා 3 වෙන් කර ගනී. එසේ වෙන් කර ගත් කොම්පොසිට් සංඥා 3න් නැවත R,G,B යන වර්ණ 3 රිසීවරය තුල සාදා ගන්නවා පහත ආකාරයට.

R = (R – Y) + Y
B = (B – Y) + Y
G = Y – 0.51(R – Y) – 0.19(B – Y)

මෙම ක්‍රමයෙන් සංඥා යවන විට කාලය අඩුවෙන් වැය වෙන ලෙස සකස් කළ හැකිය. එසේ වුවත්, හරිහැටි සංඥා සංඛ්‍යාතයන් ටියුන් නොවුණොත්, රූපවල වර්ණ විකෘතිය වැඩිය. සංඛ්‍යාතය ධන පැත්තට වැඩි වුවොත් සමස්ථ රූපයේ වර්ණය රෝස පාට පැත්තට බර වේ; සංඛ්‍යාතය ඍන පැත්තට වැඩි වුවොත් සමස්ථ රූපයේ වර්ණය කොල පාට පැත්තට බර වේ. පහත දැක්වෙන්නේ හර්ට්ස් 50, 100, 200 ලෙස ධන හා ඍන දෙපැත්තට යන විට රූපයේ වර්ණවලට සිදුවන විපර්යාසය වේ.


ඇත්තටම additive color model යොදා ගත් sstv ක්‍රමයකදී වුවද ටියුන් කරපු සංඛ්‍යාතය වෙනස් වන විට, රූපයේ වර්ණ විකෘතියක් ඇති වේ. එහෙත් එය කොම්පොසිට් මොඩෙල් එකට වඩා අඩු විකෘතියකි. පහත රූපය බලන්න.


මොහොතකට පෙර මා පැවසුවා sstv ක්‍රමයට රූප යවන විට එක් එක් තිරස් ස්කෑන් ලයින් එකක් අවසානය දැක්වීමට 1200Hz ක සංඥාවක් යවන බව. මෙම ක්‍රමය එනිසා asynchronous horizontal synchronization ලෙස හඳුන්වනවා (ඒ කියන්නේ අනුන්ගේ/ඔරලෝසු පරිපථයක උපකාරය නැතිව සංඥාව විසින් තනියම සින්ක් ක්‍රියාව කර ගන්නවා). එහෙත් මෙම ක්‍රමයේ ප්‍රබල අවාසියක් ඇත. එනම් යම් කිසි හේතුවක් නිසා SSB සංඥාවේ 1200Hz සංඥාව තිබෙන ස්ථානය interference වලට හසු වුවොත් එම සින්ක් සංඥාව විකෘති වෙනවා. එවිට රිසීවර් පරිපථයට සින්ක් සංඥාව කියවන්නට බැරිව ගොස් එම රේඛාව මඟ හැරෙනවා. ඉන්ටර්ෆරන්ස් යම් කාලයක් පුරාවටම එලෙස පැවතියොත් එම කාලය පුරාවටම තිරස් රේඛා ගණනාවම (සියල්ලම වුවද) මඟ හැරෙනවා.

එනිසා මීට පිලියමක් ලෙස තවත් හොරිසොන්ටල් සින්ක් ක්‍රමයක් සාදා තිබෙනවා synchronous horizontal synchronization යන නමින්. free run scan ලෙසද මෙය හැඳින්වෙනවා. මෙහිදී රිසීවරය විසින් ග්‍රහනය කර ගත් සංඥාවේ ඇති සින්ක් පල්ස් එක කියවා රිසීවරය තමන්ගේ පල්ස් පරිපථය සක්‍රිය කරගන්නවා. එතැන් සිට රිසීවරයේ යම් ඔරලෝසු/පල්ස් පරිපථයක් විසින් යම් කාල පරතරයකට සැරයක් ස්වයංක්‍රියවම සින්ක් එක සිදු කරනවා (සින්ක් සංඥාව තිබුණත් නැතත්). මෙවිට සින්ක් පල්ස් එක තිබෙන තැන විකෘති වුවත් නිසි ලෙස සියලු රේඛා පෙන්වනවා. මෙම ක්‍රමයේද යම් අවාසියක් ඇත. එනම්, ට්‍රාන්ස්මිටර් හා රිසීවර් දෙකෙම එකම වේගයෙන් සම්ප්‍රේෂන හා ආදායන සිදු නොකළොත්, ලැබෙන රූප ඇල වී (slant) පෙනේ.


තිරස් ස්කෑන් ලයින් සින්ක් කිරීමට මෙන්ම යම් රූපයක් ඇරඹීම සනිටුහන් කිරීමටත් සින්ක් සංඥාවක් අවශ්‍ය වේ. මෙය vertical synchronization ලෙස හැඳින්වේ. නූතනයේ සියලුම sstv modes භාවිතා කරන්නේ Robot Research නම් කොම්පැනිය විසින් දියුණු කරන ලද Vertical Interval Signalling (VIS) ලෙස හැඳින්වෙන සම්මතයයි. මෙහි පහත දැක්වෙන සේ සමස්ථ සින්ක් සංඥාව යවනවා.


මුලින්ම 1900Hz සංඥා දෙකද (ඒ අතරමැද මිලිතත්පර 10 ගැප් එක හෙවත් හර්ට්ස් 1200ක සංඥා කොටස), ඉන්පසුව බිට් 10ක ඩිජිටල් සංඥා කොටසක්ද ඇත. සංඛ්‍යාතය හර්ට්ස් 1100 හා 1300 අතර රැඳවීමෙන් එක් එක් බිට් එකේ 0 හෝ 1 ඩිජිටල් සංඥා නිරූපණය කෙරේ (එනම් frequency shift keying යොදාගෙන ඇත). එක් බිට් එකක් මිලිතත්පර 10කි. ඉන් පලමු බිට් එක start bit වන අතර 10 වැනි බිට් එක stop bit එක වේ. තවද, 9 වැනි බිට් එක parity bit වේ (sstv භාවිතා කරන්නේ ඊවන් පැරිටි වේ). ඉතිරි බිට් 7න් යම් වැදගත් පනිවුඩයක් කිව හැකියි.

බිට් 7කින් විවිධ සංයෝජන 27 = 128ක් සෑදිය හැකිය. මේ එක් එක් අගයකින් sstv mode එකක් හඟවයි. ඒ කියන්නේ මේ ක්‍රමයට අපට හැකියි අප යොදා ගන්නා මෝඩ් එක සංඥාව තුලම ඇතුලත් කරන්නට. මෙමඟින් හැකි වෙනවා පරිගනකයට මෙම සංඥා කොටස කියවා යොදා ගෙන තිබෙන්නේ කුමන මෝඩ් එකද කියා තීරණය කර, ඊට ගැලපෙන අයුරින් ඩිකෝඩිං ඔටෝමැටිකලි සිදු කරන්නට. පහත දැක්වෙන්නේ ප්‍රචලිත මෝඩ් කිහිපයක බිට් අගයන්ය.


උදාහරණයක් ලෙස Martin M1 නම් මෝඩ් එකේ අගය (දශම අගයක් ලෙස) 44 වේ. එම මෝඩ් එකේ වර්ටිකල් සින්ක් සංඥාව පහත රූපයේ ආකාරයට දිස් වේවි.


දැන් අපි බලමු කලුසුදු රූප යැවිය හැකි ප්‍රචලිත මෝඩ් කිහිපයක පරාමිතින්.


පහත දැක්වෙන්නේ ප්‍රචලිත වර්ණ මෝඩ් කිහිපයක පරාමිතින්ය.


මීට පෙරත් සඳහන් කර ඇති පරිදි, ISS නම් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ සිට sstv ක්‍රමයට රූප එවනවා. එහිදී චන්ද්‍රිකාව 145.800MHz සංඛ්‍යාතය ඔස්සේ Robot Color 36 යන sstv mode එක යොදා ගන්නවා. R0ISS, NA1SS යන කෝල්සයින්වලින් එම විකාශය සිදු කරනවා.

Comments

Popular posts from this blog

දන්නා සිංහලෙන් ඉංග්‍රිසි ඉගෙන ගනිමු - පාඩම 1

මෙම පොත (පාඩම් මාලාව) පරිශීලනය කිරීමට ඔබට එදිනෙදා සිංහල භාෂාව භාවිතා කිරීමේ හැකියාව හා සාමාන්‍ය බුද්ධිය පමණක් තිබීම අවම සුදුසුකම ලෙස මා සලකනවා.  තවද, ඇසෙන පරිදි ඉංග්‍රීසි අකුරින් ලිවීමට හැකිවීම හා ඉංග්‍රීසියෙන් ලියා ඇති දෙයක් කියවීමට හැකි නම්, ඔබට මෙතැන් සිට මෙම පාඩම් මාලාව කියවා ඉගෙන ගත හැකිය.  ඔබට එසේ ඉංග්‍රීසි කියවීම හා ලිවීම ගැන දැනීමක් දැනටමත් නොමැත්තේ නම්, කරුණාකර මෙ‍ම පොතෙහි “අතිරේකය - 1 ”  බලා පළමුව එම හැකියාව ඇති කරගන්න.  තවද, හැකි පමණ ඉංග්‍රීසි වචනද පාඩම් කරගන්න. ඔබ හිතවතෙකුගේ නිවසකට හෝ වෙනත් පිටස්තර තැනකට යන විටෙක හැසිරෙන්නේ ඔබට අවශ්‍ය විදියටම නෙමේ නේද?  එනම්, පිට නිවසකට ගිය විට අහවල් පුටුව තිබෙන තැන හරි නැහැ, අහවල් එක මෙහෙම තිබෙන්නට ඕනෑ ආදී ලෙස ඔවුනට පවසන්නේ නැහැ, මොකද අප සිටින්නේ අනුන්ගේ තැනක නිසා.  එලෙසම, ඉංග්‍රීසි භාෂාව යනු සිංහල නොවේ.  ඔබ කැමැති වුවත් නැතත් ඉංග්‍රීසි ඉගෙනීමේදීද අප ඉංග්‍රීසි ව්‍යාකරණ රීති හා රටා එපරිද්දෙන්ම උගත යුතුය.  එනම්, සෑම සිංහල වගන්ති රටාවක්ම ඉංග්‍රීසියට ඔබ්බන්නට නොව, ඉංග්‍රීසියේ ඇති රටා ඔබ දන්නා සිංහල භාෂාව තුළින් ඉගෙනීමට උත්සහ කළ යුතුය. 

කතාවක් කර පොරක් වන්න...

කෙනෙකුගේ ජීවිතය තුල අඩුම වශයෙන් එක් වතාවක් හෝ කතාවක් පිරිසක් ඉදිරියේ කර තිබෙනවාට කිසිදු සැකයක් නැත. පාසැලේදී බලෙන් හෝ යම් සංගම් සැසියක හෝ රැස්වීමක හෝ එම කතාව සමහරවිට සිදු කර ඇති. පාසලේදී කතා මඟ හැරීමට ටොයිලට් එකේ සැඟවුනු අවස්ථාද මට දැන් සිහිපත් වේ. එහෙත් එදා එසේ කතා මඟ හැරීම ගැන අපරාදේ එහෙම කළේ යැයි අද සිතේ. යහලුවන් ඉදිරියේ "පොර" වෙන්න තිබූ අවස්ථා මඟ හැරුණේ යැයි දුකක් සිතට නැඟේ. ඇත්තටම කතාවක් කිරීම "පොර" කමකි. දක්ෂ කතිකයන්ට සමාජයේ ඉහල වටිනාකමක් හිමි වේ. පාසැලේදී වේවා, මඟුලක් අවමඟුලක් හෝ වෙනත් ඕනෑම සමාජ අවස්ථාවකදී වේවා දේශපාලන වේදිකාව මත වේවා කතාවක් කිරීමේදී පිලිපැදිය යුත්තේ සරල පිලිවෙතකි. එහෙත් එම සරල පිලිවෙත තුල වුවද, තමන්ගේ අනන්‍යතාව රඳවන කතාවක් කිරීමට කාටත් හැකිය. පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයා වෙනස් වේ. එම වෙනස ප්‍රසිද්ධ කතා (public speaking) තුලද පවත්වාගත හැකිය. මේ ගැන මට ලිපියක් ලියන්නට සිතුනේ මාගේ මිතුරෙකුට ප්‍රසිද්ධ කතාවක් කිරීමට අවශ්‍ය වී, ඒ ගැන මේ ළඟ දවසක අප පැයක් පමණ සිදු කළ සංවාදයක් නිසාය. මා ප්‍රසිද්ධ දේශකයකු නොවුණත් මේ විෂය සම්බන්දයෙන් පාසැල් කාලයේ සිටම පත

දන්නා සිංහලෙන් ඉංග්‍රිසි ඉගෙන ගනිමු - අතිරේකය 1

මූලික ඉංග්‍රීසි ලිවීම හා කියවීම ඉංග්‍රීසියෙන් ලියන්නේ හා ඉංග්‍රීසියෙන් ලියා ඇති දෙයක් කියවන්නේ කෙසේද?  ඉංග්‍රීසිය ඉගෙනීමට පෙර ඔබට මෙම හැකියාව තිබිය යුතුමය.  එය එතරම් අපහසු දෙයක්ද නොවේ.  ඔබේ උනන්දුව හොඳින් ‍තිබේ නම්, පැය කිහිපයකින් ඔබට මෙම හැකියාව ඇති කර ගත හැකිය.  මුල සිට පියවරෙන් පියවර එය උගන්වන්නම්.   මුලින්ම මිනිසා භාෂාවක් භාවිතා කළේ ශබ්දයෙන් පමණි.  එනම් ලිඛිත භාෂාව ඇති වූයේ පසු කාලයකදීය.  කටින් නිකුත් කරන ශබ්ද කනින් අසා ඔවුන් අදහස් උවමාරු කර ගත්තා.  පසුව ඔවුන්ට වුවමනා වුණා මෙම ශබ්ද කොලයක හෝ වෙනත් දෙයක සටහන් කර ගන්නට.  ඒ සඳහායි අකුරු නිර්මාණය කර ගත්තේ.  එම අකුරු නියෝජනය කරන්නේ ශබ්දයි .  මෙසේ මූලික අකුරු කිහිපයක් ඔවුන් එක එක භාෂාව සඳහා නිර්මාණය කර ගත්තා.  ඉංග්‍රීසියේදී මෙලෙස මූලික අකුරු 26ක් ඇත.   එය ඉංග්‍රීසි හෝඩිය ලෙස හැඳින් වෙනවා. අප ඉගෙන ගත යුත්තේ මෙම අකුරු මඟින් නියෝජනය කෙරෙන ශබ්ද මොනවාද යන්නයි.  එවිට ඔබට ඉංග්‍රීසි ලිවීමට හා කියවීමට හැකි වෙනවා.  ඊට පෙර අප අකුරු 26 දැනගත යුතුයි.  එම අකුරු 26 පහත දක්වා ඇත.  ඉංග්‍රීසියේදී සෑම අකුරක්ම “සිම්පල්” හා “කැපිටල්” ලෙස දෙයාකාර

දෛශික (vectors) - 1

එදිනෙදා ජීවිතයේදිත් විද්‍යාවේදිත් අපට විවිධාකාරයේ අගයන් සමඟ කටයුතු කිරීමට සිදු වෙනවා . ඉන් සමහරක් නිකංම සංඛ්‍යාවකින් ප්‍රකාශ කළ හැකි අගයන්ය . අඹ ගෙඩි 4 ක් , ළමයි 6 දෙනෙක් ආදී ලෙස ඒවා ප්‍රකාශ කළ හැකියි . තවත් සමහර අවස්ථාවලදී නිකංම අගයකින් / සංඛ්‍යාවකින් පමණක් ප්‍රකාශ කළ නොහැකි දේවල් / රාශි (quantity) හමු වේ . මෙවිට “මීටර්” , “ තත්පර” , “ කිලෝග්‍රෑම්” වැනි යම් ඒකකයක් (unit) සමඟ එම අගයන් පැවසිය යුතුය ; නැතිනම් ප්‍රකාශ කරන අදහස නිශ්චිත නොවේ . උදාහරණයක් ලෙස , “ මං 5 කින් එන්නම්” යැයි කී විට , එම 5 යනු තත්පරද , පැයද , දවස්ද , අවුරුදුද ආදි ලෙස නිශ්චිත නොවේ . මේ දෙවර්ගයේම අගයන් අදිශ (scalar) ලෙස හැඳින්වේ . අදිශයක් හෙවත් අදිශ රාශියක් යනු විශාලත්වයක් පමණක් ඇති දිශාවක් නැති අගයන්ය . ඔබේ වයස කියන විට , “ උතුරට 24 යි , නැගෙනහිරට 16 යි” කියා කියන්නේ නැහැනෙ මොකද දිශාව යන සාධකය / කාරණය වයස නමැති රාශියට වැදගත්කමක් නැත . එහෙත් සමහර අවස්ථා තිබෙනවා අගයක් / විශාලත්වයක් (magnitude) මෙන්ම දිශාවක්ද (direction) පැවසීමට සිදු වන . මෙවැනි රාශි දෛශික (vector) ලෙස හැඳින්වේ . උදාහරණයක් ලෙස , ඔබ යම් “බලයක්

දැනගත යුතු ඉංග්‍රිසි වචන -1

ඉංග්‍රිසි බස ඉගැනීමේදී වචන කොපමණ උගත යුතුද, එම වචන මොනවාදැයි බොහෝ දෙනෙකුට මතුවන ගැටලුවක් වන අතර, බොහෝ දෙනා ඊට විවිධ පිලිතුරුද සපයා ඇත. මේ ගැන හොඳින් පරීක්ෂණය කර ඇමරිකානු ආයතනයක් විසින් වචන 5000ක ලැයිස්තුවක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එම ලැයිස්තුව මා කෙටස් දෙකකට (දිගු වැඩි නිසා) සිංහල තේරුම්ද සහිතව ඉදිරිපත් කර ඇත. (මේවා සැකසුවත් සෝදුපත් බලා නැති නිසා සුලු සුලු දෝෂ සමහරවිට තිබිය හැකිය). පහත ලැයිස්තුවේ වචන 2500ක් ඇත.    Word    තේරුම        be    ඉන්නවා    and    හා    of    ගේ    in    තුල    to    ට    have    තියෙනවා    to    ට    it    ඒක, ඌ    I    මම    that    ... කියලා, ඒ/අර, ඒක/අරක    for    සඳහා    you    ඔබ, ඔබලා    he    ඔහු    with    සමඟ    on    මත    do    කරනවා, "මෙව්ව කරනවා"    say    කියනවා    this    මේ, මේක    they    උන්, ඒවා, ඒගොල්ලෝ    at    දෙස, අසල    but    නමුත්    we    අපි    his    ඔහුගේ    from    සිට, ගෙන්    not    නැහැ    by    විසින්, මඟින්    she    ඇය    or    හෝ, හෙවත්    as    විට, නිසා, වශයෙන්    what    මොකක්ද,