Sunday, April 29, 2018

සිර අඩස්සියට ගත් ළමා නිදහස

0
නිදහස යනු අහිමි වූ විට පමනක් අන් කිසිවකටත් වඩා වටිනා ලෙස දැනෙන, ජීවිතයට අත්‍යවශ්‍යම දෙයකි. ඊට අභියෝග නොවන විට එහි අගය නොදැනෙනවා පමනක් නොව, අසීමාන්තික ලෙස වගකීම් විරහිතව එය බුක්ති විඳින්නටත් පෙළඹේ (මීට ශ්‍රීමත් අනගාරික ධම්මපාල තුමන් පැවසුවේ “වල්බූරු නිදහස” කියාය). නිදහස යනු අයිතියකි; නිදහස සමඟම වගකීමද ගැටගැසී ඇත. මිනිසුන්ට පමනක් නොව, සතා සිවුපාවාටත් ගස්වැල්වලටත් නිදහස අවශ්‍ය වේ; නමුත් ඒ ඒ දේට එහි ස්වරූපය විවිධ විය හැකිය.

ජීවියා හා බැඳුණු වටපිටාව තුල එහි යහපැවැත්මට බාධා ඇති නොවන පරිදි ඕනෑම අන්තර්ක්‍රියාවක් සිදු කිරීමට ඇති අයිතිය ලෙස නිදහස අර්ථ දැක්විය හැකිය. ඕනෑම අන්තර්ක්‍රියාවක් සිදු කිරීමට හැකියාව ලැබීම අයිතිය වන අතර, වටපිටාවට බාධා නොවන පරිදි ඒවා සිදු කිරීම තමයි ඒ හා බැඳුණු වගකීම වන්නේ.

එහෙත් මෙම ලිපියේ මුඛ්‍ය පරමාර්ථය ළමුන්ගේ නිදහස පිළිබඳ කතා කිරීම පමනි. ළමුන්ගෙන් කිසිවෙකු සමාජ මෙහෙවරක් හෝ ආර්ථිකමය සහභාගිත්වයක් හෝ අපෙක්ෂා නොකරයි. තවද, විද්‍යාත්මකවත් සංස්කෘතික වශයෙනුත් ළමුන්ගෙන් ක්‍රියාවන්වල වැරදි තිබුණත් එහි බැරෑරුම්කම අඩුවෙන් තක්සේරු කෙරේ. එනිසයි ළමයකු අතින් අපරාධමය වැරැද්දක් සිදු වුවත් ඊට සාමාන්‍යයෙන් දෙන දඬුවම ලබා නොදෙන්නේ. ඊට හේතුව ඔවුන් හරියටම හරි වැරැද්ද තේරුම් ගැනීමට තරම් (මොලය) වර්ධනය නොවූ අය සේ සලකන නිසාය. එනිසා ඔවුන්ගේ නිදහස හා වගකීම වැඩිහිටියන්ගේ නිදහස හා වගකීම්වලට වඩා වෙනස් වේ.

බොහෝ අය කල්පනා කරන්නේ ඔවුන් ළමා කාලය තුල සිදු කළ යුත්තේ (පාසල්) අධ්‍යාපනය හොඳින් සිදු කිරීම බවයි; එය ඔවුන්ගේ වගකීම බවයි. එහි සත්‍යතාවක් තිබේ. අධ්‍යාපනය ඔවුන්ගේ වගකීමක් මෙන්ම අයිතියක්ද වේ. එහෙත් එම සත්‍යතාව වැඩිහිටියන් විසින් තහවුරු කිරීමේදී ළමුන්ගේ අයිතින් (නිදහස) තඹයකට මායිම් නොකරන බවක් පෙනේ. ලංකා සමාජය තුල එන්න එන්නම මෙම තත්වය නරක අතට හැරෙන බවක් පෙනේ. එහෙත් එය සමනය කිරීමට නිසි රාජ්‍ය මැදිහත් වීමක් සිදු නොවේ.

ළමා කාලය තුල ඔවුන් සිදු කළ යුත්තේ “විධිමත් (පාසල්) අධ්‍යාපනය” ලැබීමම නොවේ. ධනාත්මක අත්දැකීම් ලැබීම, සහයෝගයෙන් ක්‍රියා කිරීම, අභියෝගවලදී හැසිරීම, පරිසරය හැඳිනීම, සතුටින් කල් ගත කිරීම ආදී ඉතා වැදගත් සංසිද්ධි ඔවුන්ට අත්විඳීමට ඉඩ දිය යුතුය. තරමක ලොකු සංකල්ප හෝ වචන ලෙස මේවා පෙනුනත්, ප්‍රායෝගික වශයෙන් එම සංසිද්ධි ජීවිතයේ නිරන්තරයෙන්ම ස්වාභාවිකවම සිදු වන දේවල්ය. කොටින්ම කියතොත් ළමුන්ට ස්වාභාවිකව කිරීමට සිතෙන හා කරන දේවලට (වැඩිහිටි අවධානය යටතේ) ඉඩ දුන් විට ඉබේම ඒවා ඉෂ්ඨ වේ.

අද ළමුන්ගේ ජීවිතය ගෙවී යන්නේ භාගයක් පාසල් පංති කාමරය තුලය; ඉතිරි භාගය ටියුෂන් කාමරය තුලය. යම් තරමක හෝ නිදහස් කාලයක් ඇති විට එම කාලය නිවසේ තවත් කාමරයක් තුල පොත් පාඩම් කිරීමට සීමා වේ. අපේ පාසල්/විධිමත් අධ්‍යාපන ක්‍රමය අන්ත අසාර්ථක ක්‍රමයක් බව මෙයින්ම පෙනේ. දැනුම, ආකල්ප, කුලසතා වර්ධනය කිරීම අපේ රටේ පාසල් අධ්‍යාපනයේ අභිමතාර්ථ සේ නිල වශයෙන් පිළිගෙන තිබුණත්, ඒවා හුදු වචනවලට පමනක් සීමා වී ඇත. රටේ පොදු ජනයාගේ ප්‍රකෝටි ගණන් මුදලක් නිකරුනේ නාස්ති වීමක් පමණක් දැන් දැන් පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමවේදය තුල සිදු වේ.

මේ නිසා මෝඩ වැඩිහිටියන්ගේ පව් කරේ තියාගෙන සිටීමට සිදුව ඇත්තේ අහිංසක ළමුන්ටය. පහසුවෙන් රටක් වෙනස් කිරීමට තමන්ට බැරිය. එසේ නම් බුද්ධිමත් දෙමාපියන් සිටිත් නම්, ඔවුන් උත්සහ කළ යුත්තේ හැකි තරම් තමන්ගේ දරුවන්වත් එම විෂම චක්‍රයෙන් මුදවා ගැනීමයි. එහෙත් එසේ කරන අය පෞද්ගලිකව මා දැක නොමැත. එනිසා, මෙහි විශාලතම ගැටලුව වන්නේ අපේ රටේ සිටින ගොන් දෙමාපියන්ගේ මෝඩකමයි. උන්ගේ උගත්කම වැඩි වුවත් බුද්ධිය හීනය.

පාසල් යන වයසේ ළමුන්ටත් වඩා නිදහස අහිමි වීමක් අපගේ අවධානයට ලක් නොවී අතදරුවන්ට හා තවමත් පාසල් යෑමට තරම් වයසක් නැති දරුවන්ට සිදු වේ. දෙමාපියන්ගේ තමන් විහින් පැටලී සිටින “මායාකාරී” සමාජය නිසා අද එවන් කුඩා ළමුන්ට අනේකවිධ වදහිංසාවලට ලක්වීමට සිදුව ඇත.

එක අතකින් සමහර පවුල්වල මව හා පියා දෙදෙනාගෙම ආදරය රැකවරණය අහිමි වී තිබේ ඔවුන් දෙදෙනාම සල්ලි සෙවීමේ (රැකියා හෝ ව්‍යාපාර) නිරතව සිටීම නිසා. නිවසේ සුරතලේට ඇති කරන බලලුන් බල්ලන් මෙන්, මිනිස් දරුවන් අද ඩේකෙයා සෙන්ටර්වල පෙට්ස්/සුරතලුන් බවට පත්ව ඇත. එවැනි දෙමාපියන් අතරින් බොහෝ පිරිසක් තමන්ගේ දරුවා ඇති කිරීමට ලබා දුන් ඩේකෙයා සෙන්ටර් එකේ ඉස්තරම්බව හා තමන් ඒ කරපු දේ ගැන කතා කරන්නේද මහත් උජාරුවෙනි. අසනීපයක් හැදුනාම වැඩිම මුදලක් අය කරන පෞද්ගලික රෝහලකටද උජාරුවෙන් දරුවා උස්සාගෙන යයි. අඩුම ගානේ සුනඛ මවක් වුවද තම පැටවා තමන්ට කුමන බාධක මැද වුවද කිරි දෙමින් අසලටම වී රැක බලා ගනී. තිරිසනා ගාව තිබෙන මව් සෙනෙහස අද සමහර මිනිස් මව්වරුන් තුල වියකෙමින් යයි. කියමනට කියන්නේ තනි සර්වබලධාරි දෙවියන්ට සෑම සත්වයකුම ළඟ එකවර සිටිය නොහැකි නිසා මව්වරුන් බිහි කළ බවයි.

අද කුඩා ළමුන්ට වතුර ඇල්ලීමට නිදහසක් නැත. වත්තේ වැලි ටිකක් ඇල්ලීමට නිදහස නැත. ගහකට නැඟීමට තහනම්ය. පොඩි එකාට තමන්ගේම වත්ත ඇවිදීමට බැරි තහනම් කලාපයක් වී ඇත. ඉඳහිට හෝ වැස්සට ටිකක් තෙමෙන්නට, අව්වේ මොහොතක් සිටිමින් දුව පැන ඇවිදින්නටත් උන්ට අයිතියක් නිදහසක් නැත. කිසිම පදනමක් නැති හේතු දක්වමින්, කුඩා ළමුන්ට පරිසරය අත්විඳමින් දැනුම ලබා ගන්නට, බුද්ධිය වර්ධනය කර ගැනීමට තිබෙන බොහෝ සරල ක්‍රම අහිම කරමින් සිටී.

රටේ නමගිය වෛද්‍ය විශේෂඥවරුන් (මහාචාර්ය සනත් ළමාබඳුසූරිය, මහාචාර්ය හරෙන්ද්‍ර සිල්වා වැනි) නොයෙක් වර පත්තර හා ටෙලිවිෂන් වැඩසටහන්වල, වතුරේ ටිකක් තෙමුනාට ළමුන්ට කිසිදු හානියක් නැති බව පැවසුවත් අපේ මීහරක් මව්වරුන් ඊට කන් නොදේ. පුදුමෙට මෙන්, එම්බීබීඑස් යැයි කියා ගන්නා ප්‍රාදේශිකව බෙහෙත් කරන සල්ලි ලබා ගෙන බස්වල මෙන් තුන්ඩු කෑලි (ටිකට්) දෙන සමහර ඩොක්ටර් කොන්දොස්තරලා ළමුන්ට වතුර වසක් විසක් තරමට භයානක දෙයක් බවට දෙමාපියන්ට උපදෙස් දෙයි.

විශේෂිත අවස්ථාවලදී හැරෙන්නට වතුරෙන් ළමුන්ට හෝ වැඩිහිටියන්ට පවා කිසිදු ලෙඩක් ඇති නොවන බව පොදු විද්‍යාත්මක/වෛද්‍ය මතයයි. වතුර ඇඟේ ගෑවීම එතරම්ම නරක දෙයක් වන්නේ නම්, වතුර ඇඟ තුලට දා ගැනීම (එනම් වතුර බීම) කොතරම් භයානක විය යුතුදැයි මෝඩ හරක්ට නොතේරේ. පර්යේෂන මත පදනම් නොවූ ආයුර්වේදයේ මේ ගැන කියන්නේ කුමක්ද කියා අපට වැදගත් නැත. ආයුර්වේදය බටහිර වෙදකමට වඩා නිවැරදි යැයි සිතන්නේ නම්, දෙමාපියන් සෑම ලෙඩකටම ආයුර්වේද වෙදෙකු ගාවට ළමුන් එක්කන් යන්න එපැයි; එහෙත් එහෙම කරන්නේ නැහැනෙ. ඒ කියන්නේ බටහිර වෙදකම ගැන අප කාටත් පොදු විශ්වාසයක් තිබේ.

කුඩා ළමුන්ට පමනක් නොව, ජලය ගැන වැඩිහිටි මනස පවා විටක අපූර්වත්වයෙන් පුරවයි. දිය බිඳු කැඩෙන විදිය, ඒවා දිලිසෙන හැටි, ඇඟේ දැවටෙන විට දැනෙන හැටි ආදි ලෙස දිය බිඳු සිතේ අපූරු සිතුවිලි ඇති කරයි. හරියටම අපට දරුවාට කෙසේ සිතේදැයි දැනුමක් ගත නොහැකි වුවත්, කුඩා දරුවන්ටද දිය බිඳු මනස පොබයන දෙයක්ම විය යුතුය. ඒකයි උන් ඊට බොහෝ ආසා කරන්නේ. එවන් අපූර්වත්වයෙන් පිරි ජලය සමඟ දරුවන්ට කාලයක් ගත කිරීමට දැන් බැරිය. නාවන්නට ගියත් දඩං බඩං ගාල වතුර ටිකක් ළමායට වක් කර සබන් ටිකක් ගා නැවත සබන් සෝදා ළමයා ගොඩට ගන්නේ වලඳක දැලි කුනු සෝදන්නා සේය.

ළමයාට දිය අල්ලමින් ජලය සමඟ සෙල්ලම් කරමින් සිටින්නට ඉඩ නොදෙන නිසා පොඩි එකත් ඉතිං ඌගේ ක්‍රමයට ප්‍රතිචාර දක්වයි (අඬමින්). කොතරම් ලස්සනට ළමයාගේ සිතත් සතුටින් පවතින පරිදි, ඔහුට ධනාත්මක අත්දැකීමක් වන පරිදි ළමයා සේදීම කළ හැකිව තිබුණත්, මෝඩ මවක් විසින් එය එකම කාලගෝට්ටියක් බවට පත් කරගෙන ඇත. මොහොතක් සිතා බලන්න පැයක පමන ලස්සන චිත්‍රපටයක් ෆාස්ට් ෆෝවර්ඩ් කරමින් විනාඩි 10කින් නරඹා ඉවර කරන්නට ඔබ කැමතිද? ළමයාටත් එසේමය. ඌට මෙවන් ක්‍රියාකාරකම්වලින් ජොලියක් තිබේ. එය ඔබේ තදියමට ෆාස්ට් ෆෝවර්ඩ් කරනවාට ළමයි කැමති වෙයිද?

වැලි ඇල්ලීම ගැනද තත්වය එසේමය. අවශ්‍යයෙන්ම මිදුලේ විෂබීම අනන්තවත් තිබේ. මිදුලේ පමනක් නොව, නිවසේ බිම මතත්, ඇඳ මත, පුටුව මත, තමන්ගේ අත්වල ආදි ලෙස සෑම තැනකම විෂබීජ තිබේ. ටීවීවල පෙන්වන එක එක ජාතියේ කෙමිකල් ගැහුවාට ඒවා නැති කළ නොහැකිය; අඩු කළ හැකියි. එහෙත් වැලිවලට තිබෙන්නේ දෙමාපියන් තුල භීතිකාවකි. ජලය මෙන්ම වැලිවලත් ළමයා අපූර්වත්වයක් දකී. ඒවා කුඩා කැට වශයෙන් ඇඟිලි අතරින් බිමට වැටීම, අතට හා කකුලට දැනෙන විදිය (texture) ආදි ලෙස ළමා මනස/මොලය වැඩි වීමට බලපාන දේවල් එකතු කර ගැනීමට තරම් දෙයක් එතැන ඇත. විෂබීම භීතාකාවක් තිබේ නම් දෙමාපියන් කළ යුත්තේ ළමයා වැලි අල්ලන විට, ඒ අසලම ඔහු සමඟම වැලි සමඟ සෙල්ලම් කරමින්, වැලි හෝ වැලි අල්ලපු අත් කටේ දමා ගැනීම වැනි දේවල් වලක්වමින් සිටිමින්, එය අවසන් වූ වහම හොඳින් ඔහුගේ අත්පා සේදීමයි.

ළමුන්ට නිවස තුල හා වත්ත තුල දුව පැන ඇවදීමට තරම් ආරක්ෂිත තැනක් බවට පත් කිරීම වැඩිහිටියන්ගේ වගකීමයි. එසේ නොකර, වටපිටාව අනාරක්ෂිතව පවත්වාගෙන යමින්, ළමයාට එම පෙදෙස් තහනම් කලාප බවට පත් කිරීම මෝඩකමකි. එකක් දරුවන් වැඩිහිටි උපදෙස් පිලිපදින්නේ නැති නිසා, ඇත්තටම අනතුරු ඇති විය හැකිය. මා අනන්තවත් දැක තිබෙනවා අඩුම ගණනේ තවම කතා කරන්නවත් බැරි කුඩා දරුවන්ට දෙමාපියන් බොහෝ තරවටු කරනවා “මං කියල තියෙනවා නේද එතැනට යන්න එපා, අරක කරන්න එපා, මේක කරන්න එපා” ආදි වදන් කියමින්. එවන් කුඩා ළමුන්ට එවැනි වදන්වලින් දෙන උපදෙස්වලින් දරුවා කුමක් ඉගෙන ගනීදැයි මට තවමත් සිතා ගත නොහැකිය.

නිවස අලංකරණය කිරීමට විවිධ වර්ගයේ විසිතුරු පොකුණු, විසිතුරු ගල් කැබැලි ආදි ලෙස නොයෙක් දෑ දරුවන් ලොකු වන තුරු ඉවත් කළ යුතුය. එහෙත් ළමයාට වඩා සමහරෙකුට ඒවා තබා ගැනීම වටින බවක් පෙනේ. ඉන්පසු දරුවා එම ගල් කැබැලි අරං විසි කිරීම, පොකුනට අත දැමීම වැනි සිද්ධි නිසා සිය දහස් වාරයක් දරුවාට තරවටු කරමින් සිටී.

තවද, ළමයා කොල කැබැලි කඩා විසි කරයි; පුටුවේ කොට්ට එහේ මෙහේ දමයි. ඒ උන්ගේ හැටිය. එවන් අහිංසක කාටත් බාධාවක් නැති දේවල් ළමයා කරන විට, දෙමාපියන්ට එය දැනෙන්නේ උතුරේ නන්තිකඩාල්වල ත්‍රස්තවාදී යුද්ධයක් සේය. ළමයාට බෙරිහන් දෙයි වරුවක්. ළමයා එහෙට මෙහෙට විසිකළ දේ නැවත තිබූ තැන්වලට තැබීමට අම්මාට ගත වනු ඇත්තේ තත්පර කිහිපයකි. ඉතිං, එය සිදු නොකර ළමයාට විනාඩි ගණනක් තරවටු කරමින් සිටියි. එහි කිසිම තාර්කික බවක් නැත. වරක් ලෝප්‍රකට යතිවරයකු වන අජහන් හිමියන් දෙසූ කියමනක් මට මතක් වේ. “අපට යමක් කරන්නට අමාරුවක් නැත; නමුත් ඒ දේ ගැන හිත හිත ඉන්න එකයි අමාරු” යැයි උන්වහන්සේ කීහ. එය මෙතැනත් ජීවිතයේ වෙනත් අවස්ථාවලත් සීයයට සියයක් සත්‍ය වේ. යමක් කරන්නට සමහරවිට යන්නේ තත්පර ගණනක් වුවද, ඒ ගැන සිත සිතා සිටීම මහත් දුකක් දැනේ. අර මවට සිදු වුණෙත් එයයි. මෙවන් සරල දේවල් වෙනස් කළ හැක්කේ ආකල්ප වෙනස් කර ගැනීමෙනි.

දැන් මව්වරුන් ටෙලිවිෂනයට ඇබ්බැහි වී සිටී. පිරිමින් සිගරට් අරක්කු ආදියට ඇබ්බැහි වෙමින් ජීවිතයේ ගුණාත්මකබව අඩු කරගෙන ඇත්තා සේම, ගැහැනුන් පැය ගණන් කුනුහරුප බලමින් ටෙලිවිෂනයට ඇබ්බැහි වී පවුලක තිබෙන බැඳීම් ලිහිල් වෙමින් දරුවන් නන්තතාර වෙමින් පවතී. දරුවන්ට කන්න බෙදන්නේ දරුවා කෑම ඉල්ලන වෙලාවට නොව, ටීවී එකේ ඇඩ් එක දාන වෙලාවටය. ළඳරුවා ඇඬුවත් කතාව ඉවර වෙනකල් පූර්ණ අවධානය ළමයාට නොලැබේ. ඒ වෙනුවට ළමයාට තරවටු කරමින් කේන්තියෙන් ගුගරමින් ටීවී එකේම එල්ලීගෙන සිටී. අම්මා ටීවී එක බලන කාලය තුල, ළමයා අනතුරුදායක දෙයක් කිරීම නොව, ළමයා ඉන්න තැන සිට අඩියක් එලෙව්වත් අම්මාට කේන්ති යයි; මහා වැරැද්දක් කළා සේ බැන වදී. මගේ සිතට වද දෙන කාරණය වන්නේ එවන් අභාග්‍යසම්පන්න දෙයක් නිවස තුල සිදු වෙමින් තිබෙන විට, පිරිමියා නපුංසකයකු සේ කිසිත් නොකර සිටීමයි.

දරුවා ඇවිදින එක මවට නුරුස්සන තවත් හේතුවක් වන්නේ ළමයා පස්සේ ගමන් කිරීමට ඔවුන්ට ඇති කම්මැලිකමයි. මැරතන් එකක් දුවන්නා සේ ඔවුන්ට එය මහා ලොකු මහන්සියක් සේ දැනේ. මැසිවිලි නඟන්නේ හරියට පොඩි එකා සමඟ සැතපුම් ගණන් ඇවිද්දා සේය. නැමෙන්න බැරි, ඇවිදින්න බැරි දෝෂ දුසිම් ගණනක් කියවයි. මේවා ඇසෙන විට මා ඇත්තෙන්ම මටම කල්පනා කර ගන්නේ මුං තම පිරිමියා සමඟ සංසර්ගයේ යෙදෙන්නේ කෙසේද කියාය (අපරාදෙ කියන්න බැහැ… ඒකට නම් අමාරුවක් නැතිව ඇති). එච්චරටම නැමෙන්න එහාට මෙහාට වෙන්න බැරි ලෙඩ්ඩු සේ පොඩි වුන් සමඟ සිටිනා විට පමනක් හැසිරේ.

දැනටමත් දෙමාපියෙක් හෝ ළමයකු හදන්නට බලාපොරොත්තු වන අයෙක් ළමුන් ගැන දැනගත යුතු දේවල් කොහෙන් හෝ හරි තැනකින් ඉගෙන ගත යුතුය. එක එක මෝඩ වැඩිහිටියන් කියනා “අපි නම් කළේ එහෙමයි, ඒ කාලේ මෙහෙමයි” වැනි උපදෙස්වලට අඩුවෙන් ඇහුම්කන් දිය යුතුය (එවන් සමහර උපදෙස්වල හරයක්ද තිබිය හැකි අවස්ථා තිබේ). උගත් යැයි කියා ගන්නා එවුන්ද සමහරවිට මෝඩ උපදෙස් දෙයි. මා පෙරත් කියූ ලෙස, එම්බීබීඑස් දොස්තරලා අතින් පවා වැරදි උපදෙස් ලැබේ (වෛද්‍යවරුන් කිහිප දෙනෙකුම ළමයා සේදීම පිළිබඳ එවැනි වැරදි උපදෙස් දීම ගැන පෞද්ගලිකව මා අත්විඳ ඇත). එවන් අවස්ථාවකදී ඒ ගැන විශේෂයෙන් සොයා බලා නැති අයකුට එම උපදෙස් සැකකිරීමට හේතුවක් නැත. එනිසා හොඳම දේ නම්, දරුවන් තමන්ගේ නිසා, අන් සියල්ලටම වඩා ඔවුන් වටිනා නිසා, විවිධ තැන්වලින් උපදෙස් ගෙන හා ඉගෙන, හරි දේ කොහොම හරි තීරණය කිරීමයි.

පෝය දාට මව්පියන්ව සිල් ගන්වන්නට දරන උත්සහය ඔවුනට මෙවන් දැනුම රසවත්ව ලබා දීමට කටයතු කිරීමට MOH කාර්යාලවල ඉන්න නිලධාරින්ට තිබේ නම් කොතරම් දෙයක්ද? විවාහයක් ලියාපදිංචි කිරීමට පෙර සුමානයක දෙකක හෝ ඔරියන්ටේෂන් වැඩසහනකට ගැහැනු හා පිරිමි කෙනාට සහභාගී වීම අනිවාර්ය කර මෙවන් දැනුමක් දීමට රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්තියක් ගත්තත් නරකක් නැත.

මිනිස් මොලය අති සීග්‍රයෙන් වර්ධනය වන්නේ ළමා කාලයේදීය. ඒ ගැන ඔබට අමුතුවෙන් කියා දීමට අවශ්‍ය නැත; මඳක් කල්පනා කර බැලුවොත් නිකංම අවබෝධ කර ගත හැකියි. ළමයා වසර දෙකක් වැනි කාලයකදී භාෂාවක් හැසිරවීමට තමන් විසින්ම ඉගෙන ගනී. ඒ සඳහා ටියුෂන් ගියේ නැහැනෙ. ඔබට හැකියිද එවන් හපන්කමක් කරන්නට වැඩිහිටියෙකු වෙලත්? කිසිදා නොදුටු, නොදන්නා දේවල් කෝටි ගණනක් පිලිබඳ අවබෝධය තමන් විසින්ම ළමුන් ලබා ගනී. ඒවා වචන, සංකල්ප, දැනීම්, සංජානන ආදි ලෙස පුලුල් පරාසයක පැතිර පවතී. අදටත් උගත් බුද්ධිමත් විද්‍යාඥයන්ට පවා ඇඟිලි සුරු ලෙස භාවිතා කරන, සමබරව ගමන් කළ හැකි රොබෝ කෙනෙකු සෑදීම ඉතා දුෂ්කර හෝ තවමත් හරිහැටි කරන්නට බැරිය. ඒ තරම් අංගචලන සිදු කිරීම හා ඒවා සමායෝජනය කිරීම (coordination) ඉතා සංකීර්ණ හා සියුම්ය. එහෙත් ළමයකු මාස ගණනක් තුල ඒවා සියල්ල සිදු කරයි.

මේ ආදි ලෙස ළමා කාලය තුල ළමයා ඉගෙනා ගන්නා ප්‍රමාණය අප්‍රමාණය. එහෙත් ඒ තරම් මිනිසකුට වටිනාකමක් ඇති ළමා කාලය දෙමාපියන් තුට්ටුවකට ගනන් නොගැනීම එම ළමයාට පමනක් නොව, සමස්ථ මානවයාටම කරන නිගරුවකි. ළමා මනෝවිද්‍යාවේදී කියන්නේ “අත් යනු ළමයාගේ එලියට දාපු මොලය” යනුවෙනි. ළමයා දුව පැන, විවිධ දේවල් අවුස්සමින් ඒ සිදු කරන්නේ ලෝකය දැනගැනීමයි. ඔහු වැඩිහිටියකු වශයෙන් ජීවිත් වීමට යන ලෝකය ස්වාභාවිකව ඉගෙන ගන්නා ක්‍රමය එයයි. වසර දස දහස් ගණනක් තිස්සේ මානවයා පරිසරය ගැන අවබෝධය ඇති කර ගත් ප්‍රමුඛම ක්‍රමය එයයි. එය ජානගතය. බුද්ධිමත් වැඩිහිටියා කළ යුත්තේ තව තවත් ළමයාට ඒ සඳහා දිරි ගන්වමින් හා ආරක්ෂිතව පහසුකම් සලසා දීමයි. මිනිසා පමණක් නොව, වෙනත් සත්වයින්ද එසේමය. එහෙත් ඒ සියලු කටයුතු දැන් ජීවත් වන මෝඩ වැඩිහිටියන් විසින් අහුරමින් යයි.

ඇත්තටම ළමුන්ට හොඳ දේ නරක දේ ගැන දැනුමක් සමහර දෙමාපියන්ට නැත්තේද නැත. එහෙත් ඒවායෙන් රිංගා යෑමට නොයෙකුත් තර්ක මතු කරයි. ළමුන් පිළිබඳ තීරණ ගැනීමේදී ප්‍රමුඛතාව ඔවුන්ට ලැබිය යුතුය; තර්ක විතර්කවලින් වැඩක් නැත. ඔබට වැසිකිලි යෑමට දැඩි අවශ්‍යතාවක් පැමිනි විට, තර්ක විතර්ක කර එය නොකර සිටීමට කටයුතු කරන්නට බැහැනෙ. අන්න ඒ වගේ මොනම හේතුවක් නිසාවත් පැහැර නොහැරිය හැකි වගකීමක් දෙමාපියන් සතුව ළමුන් කෙරේ පවතී. මෙතැන තිබෙන්නේ දෙමාපියන්ගේ ආකල්ප පිලිබඳ ගැටලුවකි. උන්ගේ මෝඩකමයි. එනිසයි මහා ලොකු උගතුන් හා උසස් රැකියා කරන එවුන් පවා පට්ට මී හරක් සේ දරුවන්ට සලකන්නේ.

මා සඳහන් කර ඇත්තේ මට කියන්නට තිබෙන බොහෝ දේවලින් ස්වල්පයකි. ඒ සියල්ලම දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පෞද්ගලිකව අත්දැකීම් වශයෙන් ලබා ඇත. මේ ලිපිය තුල මා දොස් නඟා තිබෙන ජාතියේ දෙමාපියන් වන මාගේ මිතුරන්ද සිටින අතර, එවුන්ද මෙය කියවා අනිවාර්යෙන්ම මට විවිධ තර්ක හමු වූ විට ඉදිරිපත් කරනු ඇති. ඔවුන් නිතරම කියන්නේ උඹත් කසාද බැඳ ජීවිතය සංකීරණ වූ දවසට තේරෙයි කියාය (තම අඹුව සිටියදී වෙන අඹුවන් කරා යන වලත්ත එවුන් මට ඕක නිතර කියයි; මොන කරුමෙට හෝ එවන් මිතුරන් අපටද සිටී). මාද එවන් තර්කයන්ට (මේ බ්ලොග් එකේ සාමාන්‍යයෙන් නොලියන) මගේ ශුද්ධ සිංහල වාං මාලාවෙන්ම සුපුරුදු ලෙසම පිලිතුරු දීමටද බලා සිටිමි.
Read More »

Tuesday, April 24, 2018

ඉලෙක්ට්‍රෝනික්ස් IV (Electronics) - 13

2

Input Resistor – RIN

සමහර පරිපථවල ඔබ දැක ඇති මයික් එක ඉන්පුට් කැපෑසිටරයට සවි වන්නට පෙර ශ්‍රේණිගත රෙසිස්ටරයකට සම්බන්ද කරනවා. මයික් එක කන්ඩෙන්සර් වුවත් ඩයිනමික් වුවත් ඊට වෙනසක් නැත. මා ඇඳ ඇති පරිපථවල එවැන්නක් යොදා නැත. ඇත්තටම මයික් පමණක් නොව, පරිපථයට සංඥා ඇතුලු කරන ඕනෑම සෙන්සරයක්/උපාංගයක් ඇති අවස්ථාවක් වුවද ගත හැකිය. මෙම රෙසිස්ටරය සාමාන්‍යයෙන් input resistor (RIN) ලෙස නම් කරනවා.


මෙම රෙසිස්ටරය සංඛේතවත් කරන්නේ කැපිටල් අකුරිනි. rin ලෙස සිම්පල් අකුරින්ද යම් ඉන්පුට් රෙසිස්ටරයක් අපට හමු විය. මේ දෙක එකිනෙකට වෙනස් දෙකක්ය. (කැපිටල් සිම්පල් භේදයේ වැදගත්කම නිතරම නිතර මතු වෙනවා නේද?) rin යනු පසුඅධියරයක ඉන්පුට් රෙසිස්ටන්ස්/ඉම්පීඩන්ස් අගය වේ. එයම අවශ්‍ය නම් zin ලෙසද දැක්විය හැකිය (සම්බාදකය හෙවත් ඉම්පිඩන්ස් සංකේතවත් කරන්නේ ඉංග්‍රිසි ඉසෙඩ් අකුරිනි). සාමාන්‍යයෙන් මෙම rin/zin යනු සූත්‍රයක් සුලු කිරීමෙන් ගණනය කර ලබා ගන්නා අගයක් වේ. එහෙත් RIN යනු අප විසින් පිටින් යොදන නිෂ්චිතවම/ඇත්තටම අපට ස්පර්ශ කළ හැකි රෙසිස්ටරයකි.

මෙවැනි රෙසිස්ටරයක් සවි කිරීමට හේතුව කුමක්ද? හේතුව හෝ හේතු දැනගත් විට එවැනි රෙසිස්ටරයක් අවශ්‍ය වෙලාවට දැමීමටත්, අනවශ්‍ය වෙලාවට නොදැමීමටත් ඔබට තීරණය කළ හැකියි (අනෙක් පරිපථවල එය තිබෙන නිසා තමනුත් කරන්නම් වාලේ නොකර). සමහර පොත්වල කියන්නේ එය වෝල්ටියතාව (සංවේදකයෙන් නිපදවන සංඥා වෝල්ටියතාව) සංඥා ධාරාවක් බවට පත් කිරීමට යොදා ගන්නා බවයි.

සටහන
වෝල්ටියතාවක් ඊට අනුරූප ධාරාවක් බවට පත්කර ගන්නේ රෙසිස්ටරයක් මඟිනි. එහි විරුද්ධ දේ, එනම් ධාරාවක් ඊට අනුරූප වෝල්ටියතාවක් බවට පත්කර ගන්නේද රෙසිස්ටරයක් මඟිනි.

මෙසේ සිතා බලන්න. යම් සංඥා උත්පාදක උපාංගයක අග්‍ර දෙකේ පිහිටන්නේ වෝල්ටියතාවක්නෙ. එම අග්‍ර දෙක කෙලින්ම එකිනෙකට ෂෝට් කළොත් න්‍යායාත්මකව එහි “අනන්ත” ධාරාවක් ගලා යයි (ශූන්‍ය ප්‍රතිරෝධය නිසා). එහෙත් ඔබ දන්නවා අනන්ත ධාරාවක් කියා දෙයක් තිබිය නොහැකියි; ඒ වෙනුවට ඉතා අධික ධාරාවක් ගලා ගොස් පරිපථය පිලිස්සී යයි. තවදුරටත් සිතුවොත් පෙනේවි අනන්ත ධාරාවක් වෙනුවට අධික ධාරාවක් ගලා ගියේ ඒ පරිපථ මාර්ගයේ තිබූ ඉතා කුඩා ප්‍රතිරෝධය නිසා බව (ප්‍රායෝගිකව සුපිරිසන්නායක හැරෙන්නට සෑම විද්‍යුත් සන්නායකයකම යම් ප්‍රතිරෝධයක් තිබේ). ඒ කියන්නේ වෝල්ටියතාව එතැනත් ධාරාවක් බවට පත් වූයේ පථය පුරා පැතිරී තිබූ (ස්ට්‍රේ) ප්‍රතිරෝධය නිසාය. ඉතිං, අපට අවශ්‍ය ප්‍රමාණය දක්වා ධාරාව පවත්වා ගෙන යෑමට අප කළ යුත්තේ සුදුසු අගයකින් යුතු ප්‍රතිරෝධයක් සවි කිරීම නේද? ඒ කියන්නේ ප්‍රතිරෝධය විසින් වෝල්ටියතාව ඊට අනුරූප ධාරාවක් බවට පත් කර ඇත.



ධාරාවක් මඟින් වෝල්ටියතාවක් බිහි කරන ආකාරය තේරුම් ගැනීමට ඊටත් වඩා පහසුවෙන් අවබෝධ කර ගත හැකිය. ඔබ දන්නවා යම් ප්‍රතිරෝධකයක් හරහා ධාරාවක් ගලා යන විට, එම ප්‍රතිරෝධකයේ දෙපස වෝල්ටියතාවක් පාතනය/ඩ්‍රොප් වෙනවා, V = IR සූත්‍ර ප්‍රකාරව.


ඇත්තෙන්ම, කෙටියෙන්ම බැලුවොත් ඉහත අවස්ථා දෙකේදීම බලපැවැත් වූයේ ඕම් නියමයි. වෝල්ටියතාවක් ධාරාවක් බවට පත් කරන අවස්ථාවේදී එය I = V/R යන ස්වරූපයෙන්ද, ධාරාවක් වෝල්ටියතාවක් බවට පත් කරන අවස්ථාවේදී එය V = IR යන ස්වරූපයෙන්ද සැලකීමට සිදු වේ.

ඉහත සටහන අනුවද බැලූබැල්මට එම එම පොත්වල තිබෙන ප්‍රකාශය සාධාරණ බව පෙනේ. එහෙත් එයම නොවේ සත්‍යය. සංඥාව උත්පාදනය කරන සෙන්සරය ප්‍රායෝගික උපාංගයකි. එහි හැමවිටම යම් අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයක් පවතී. ඒ කියන්නේ සෙන්සරය ඇතුලේ දැනටමත් යම් ප්‍රතිරෝධකයක් තිබෙනවා සේ සැලකීමට සිදු වේ. එවිට, යම් උපාංගයක් එහි අග්‍ර දෙකට පහත ආකාරයට සම්බන්ද කරන විට, අර අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය RS ලෙස නිරූපණය වන නිසා, එමඟින් සංඥා වෝල්ටියතාව සංඥා ධාරාවක් බවට පත් වී ඇත.

මෙතැන තිබෙන බරපතල කාරණාව වන්නේ සෙන්සරයේ ඉම්පීඩන්ස් අගය (එනම් RS අගය) හා එය සවි වන පසුඅධියරයේ ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගය අතර ගැලපීමේ ප්‍රශ්නයකි; සිදු විය හැකි සංඥා විකෘතියකි. එය මෙසේ පැහැදිලි කර ගත හැකිය.

සෙන්සරයේ ඉම්පිඩන්ස් අගයට වඩා බොහෝ සෙයින් පසුඅධියරයේ ඉම්පිඩන්ස් අගය විශාල යැයි සිතන්න (වඩා හොඳින් පැහැදිලි වීම පිනිස RS = 0 ලෙස වුවද සැලකිය හැකිය). සාමාන්‍යයෙන් සෙන්සරයෙන් ජනිත වන සංඥා වෝල්ටියතාව තීරණය වන්නේ සෙන්සරයේ සංවේදිතාව මතය. එය පසුඅධියරය මත තීරණය නොවේ. එහෙත් එම වෝල්ටියතාව දැන් ධාරාවක් බවට පත් වන්නේ පසුඅධියරයේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය මඟිනි. මොහොතකට සිතමු (මිලිතත්පරයක හෝ එවන් කුඩා කාලයක් තුල) සෙන්සරයෙන් ජනිත වන්නේ වෝල්ට් 1ක නියත වෝල්ටියතාවක් කියා.

ඉතිං, මෙම පසුඅධියරයේ ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගය දිගටම (දළ වශයෙන් හෝ) ස්ථාවරව/නියතව පවතින්නේ නම්, හා මෙම ඉම්පිඩන්ස් අගය ඔම් 100ක් නම්, සංඥා ධාරාව වන්නේ 1V/1ooΩ = 10mA වේ. ඒ අනුව, සංඥා වෝල්ටියතාව කාලයත් සමඟ නියතව පැවතියත් හෝ විචලනය වුවත්, එම සංඥා වෝල්ටියතා හැඩයම සහිත සංඥා ධාරාවක් ලස්සනට ඇති වේ


එහෙත් කුමක් හෝ හේතුවක් නිසා, (අර මිලිතත්පරයක කාලය තුලදීම) පසුඅධියරයේ ඉම්පීඩන්ස් අගය ඔම් 125 හෝ වෙනත් අගයක් බවට පත් වූයේ නම්, දැන් සංඥා ධාරාව 1V/125R = 8mA වේ. ඒ කියන්නේ එකම සංඥා වෝල්ටියතාවට දැන් වෙනස් සංඥා ධාරා දෙකක් ලැබී තිබෙනවා සංඥාවේ පාලනයෙන් තොරව හා පසුඅධියරයේ ඉම්පීඩන්ස් අගය වෙනස්වීම නිසාම. බලන්න මිලිතත්පරයක කාලය තුල සංඥා වෝල්ටියතාව එකම මට්ටමේ (නියතව) පැවතියත්, ඊට අනුරූප සංඥා ධාරාවද එම කාල සීමාව තුල එකම මට්ටමකින් පැවතිය යුතුව තිබුණත්, දැන් එය මට්ටම් දෙකක් ලෙස ඇත; එය විකෘතියකි.


ඉතිං, කාලයත් සමඟ විචලනය වන සංඥා වෝල්ටියතාවේම හැඩය සහිත සංඥා ධාරාවක් දැන් ලැබෙන්නේ නැත. බයිපෝලර් ට්‍රාන්සිස්ටරය වැනි ධාරාවෙන් පාලනය වන උපාංගයකට එය සංඥාව විකෘති වීමකට මඟ පාදයි (ඒ කෙසේද යත්: එම විකෘති බේස් ධාරාව වර්ධන වීමෙන් විකෘතිය සහිතව කලෙක්ටර් ධාරාවක් ඇති වී, එම විකෘති කලෙක්ටර් ධාරාව කලෙක්ටර් රෙසිස්ටරය හරහා යන විට විකෘති වූ වෝල්ටියතාවක් බවට පත් වේ). පහත රූපයෙන් දැක්වෙන්නේ වෝල්ටියතා හැඩයට වඩා ධාරා හැඩය තරමක් වෙනස් වීමයි. සැබෑ සංඥාව යනු වෝල්ටියතාව නිසා, එම වෝල්ට්යතා හැඩයෙන් ධාරාවේ හැඩය වෙනස් නිසා එතැන විකෘතියක් නේද තිබෙන්නේ?


මෙම විකෘතිය ඇති වන්නේ සෙන්සරය සවි කර ඇති පසුඅධියරයේ ඉන්පුට් රෙසිස්ටන්ස්/ඉම්පීඩන්ස් අගයත් කාලයත් සමඟ විචලනය වන විටයි.

ඇත්තටම මෙය ට්‍රාන්සිස්ටර් තුල සිදු වෙනවානෙ. මතක් කර බලන්න කොමන් එමිටර් වින්‍යාසයේදී ඉන්පුට් රෙසිස්ටන්ස් අගය (β+1)re වන අතර, මෙහි β නියතයක් වුවත් re යනු එමිටර්/කලෙක්ටර් ධාරාව අනුව විචලනය වන්නකි. ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසය මතට යම් සංඥා ධාරාවක් යොමු කළ විට, ධාරා වර්ධනය නිසා ඊට වඩා සිය ගණනක් විශාල ධාරාවක් එමිටරය හා කලෙක්ටරය හරහා ගමන් කරනවානෙ. එ් කියන්නේ, සංඥාවට අනුරූපව බේස් ධාරාවද, බේස් ධාරාවට අනුරූපව කලෙක්ටර් ධාරාවද විචලනය වන නිසා, සංඥාවට අනුරූපව එමිටර් ධාරාව නිරන්තරයෙන්ම විචලනය වෙනවා; එවිට ඉබේම ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් එකත් වෙනස් වෙනවා (re = 25/IE නිසා). ඒ කියන්නේ ඉහත විකෘතිය ඇති වෙනවා.

ඉතිං, මෙම විකෘතිය නැති කිරීමට බැරි වුවත් අපට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට අවම කළ හැකියි අනිවාර්යෙන්ම. මේ සඳහා කළ හැකි හොඳම දේ වනු ඇත්තේ පසුඅධියරයේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් එකට වඩා ඉතා වැඩි අගයක් සෙන්සරයේ ඉම්පිඩන්ස් එකේ තිබීමයි (පෙර අවස්ථාවේදී මෙන්, මෙහිදී පසුඅධියරයේ ඉම්පිඩන්ස් අගය 0 ලෙස සලකමු). එවිට, සංඥා වෝල්ටියතාව සංඥා ධාරාවක් බවට පත් වන්නේ සෙන්සරයේම අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයෙනි. එම ප්‍රතිරෝධ අගය අර වගේ විචලනය වන්නක් නොවේ. මෙවැනි අවස්ථාවක් ධාරා ප්‍රභවය (current source) ලෙස හැඳින්වේ.

සටහන
current source හා voltage source (වෝල්ටියතා ප්‍රභව) යනුවෙන් සංකල්ප දෙකක් පවතී. සැබැවින්ම ඒවා සංකල්පම නොව ප්‍රායෝගිකව නිර්මාණය කර ගත හැකි උපක්‍රම වේ. අයිසී නිර්මාණයේදී බහුලවම භාවිතා වුවත්, සාමාන්‍ය පරිපථ නිර්මාණයේදීද ප්‍රයෝජනවත් උපක්‍රම දෙකකි.

කරන්ට් සෝස් එකක් යනු, ඊට සම්බන්දව ඇති පසුඅධියරයේ ඉම්පිඩන්ස් අගය නියත නොවී විචලනය වුවත්, කරන්ට් සෝස් එකට ඉන් කිසිදු බලපෑමක් ඇති කර නොගෙන තමන් විසින් පිට කරන ධාරා ප්‍රමාණය ඒ විදියටම පිට කරන උපක්‍රමයකි.

මෙම හපන්කම කරන්නට හැකි වන්නේ කරන්ට් සෝස් එකේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය පසුඅධියරයේ ප්‍රතිරෝධයට වඩා ඉතා අධිකව වැඩි වන විටයි (සෛද්ධාන්තිකව ගත් විට අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය අනන්තය වන විටයි). මේ පිළිබඳ විස්තරයක් තමයි මොහොතකට පෙර සිදු කළේ.

එලෙසම, වෝල්ටේජ් සෝස් එකක් විසින් පසුඅධියරයේ ඉම්පීඩන්ස් අගය විචලනය වුවත්, තමන් විසින් පිට කරන වෝල්ටියතා ප්‍රමාණය ඒ විදියටම පිට කරයි. වෝල්ටේජ් සෝස් එකේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය පසුඅධියරයේ ප්‍රතිරෝධයට වඩා අධිකව අඩු විට (සෛද්ධාන්තිකව ගත් විට, අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය ශූන්‍ය වන විට), වෝල්ටේජ් සෝස් එක මතු වේ.

මේ දෙකම ගැන පසුවට වැඩි විස්තර සහිතව සාකච්ඡා කෙරේ. මේ දැන් සිදු කළේ මේ උපක්‍රම දෙක මතක තබා ගත යුතු හොඳම කෙටිම ක්‍රම දෙක කියා දීම පමණි.

එහෙත් ඉහත පැවසූ විසඳුමත් (එනම්, මයික් එක කරන්ට් සෝස් එකක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වීම) ප්‍රායෝගිකව හරි යන්නේ නැති වන්නට පුලුවන්. ඊට හේතුව අප දන්නවා පෙරඅධියරයෙන් යම් සංඥා වෝල්ටියතාවක් පසුඅධියරයට ලබා දීමට අවශ්‍ය නම්, පෙරඅධියරයේ අවුට්පුට් රෙසිස්ටන්ස් අගයට වඩා පසුඅධියරයේ රෙසිස්ටන්ස් අගය ඉතා විශාල විය යුතුයි. එහෙත් සංඥා විකෘතිය නැති කිරීමට යෑමේදී සිදු වන්නේ මෙහි අනෙක් පැත්තයි. ඒ කියන්නේ සංඥා වෝල්ටියතාවෙන් ඉතාම ඉතා කුඩා කොටසක් පමණයි දැන් පසුඅධියරයට යන්නේ. එය පිලිගත නොහැකි තත්වයකි. එය පිලිගත හැකි ක්‍රමයක්ද තිබෙන අතර, ඒ ගැන පසුවට බලමු.

ඒ අනුව, එම අන්ත දෙකේ අතරමැදි අවස්ථාවක් අපට තෝරා ගැනීමට සිදු වෙනවා. සමහරෙකු එම අතරමැදි අවස්ථාව ලෙස ගෙන තිබෙන්නේ සෙන්සරයේ සම්බාදක අගය හා පසුඅධියරයේ සම්බාදක අගය සමාන වන අවස්ථාවයි. එය ඉම්පිඩන්ස් මැචිං සංකල්පයටම සමාන වේ. එය පිලිගත හැකි විසඳුමකි. මෙවිට දළ වශයෙන් අඩුම ගානේ 50%කින්වත් වෙන්නට තිබෙන විකෘතිය අවම වේ. ඊටත් වඩා විකෘතිය අවම කිරීමට අවශ්‍ය නම්, පසුඅධියරයේ ඉම්පිඩන්ස් අගය තවත් අඩු කළ හැකිය. ඔබ දැන් දන්නවා, පසුඅධියරයට ප්‍රමාණවත් තරම් ප්‍රබලතාවකින් ඉන්පුට් සංඥාව උකහා ගත හැකි නම්, පසුඅධියරයේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය අඩු වූවාට එතරම් ගැටලුවක් නැත. ඉතිං, අවස්ථාවේ හැටියට ගණනය කර ඔබට එය තීරණය කළ හැකියි.

යම් යම් ක්‍රම මඟින් පසුඅධියරයේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය අපට අවශ්‍ය පරිදි විචලනය කළ හැකියි. එමඟින් සංවේදකයේ ඉම්පීඩන්ස් අගයට සමාන හෝ ගැලපෙන අගයක් ඇති කළ හැකියි. එහෙත් මෙහිදී සමස්ථ ට්‍රාන්සිස්ටරයේම අගයන්ද ඒ සමඟම වෙනස් වේ. එය කරදරකාරී වැඩක් විය හැකියි. තවද, සෙන්සරයේ ඉම්පීඩන්ස් අගය අපට වෙනස් කළ නොහැකිය; එය නිෂ්පාදනය කරන විටම බොහෝවිට තීරණය වී ඇත. එහෙත් එම සෙන්සරයට පිටතින් ශ්‍රේණිගතව සම්බන්ද කරන රෙසිස්ටරයක් මඟින් සෙන්සරයේ ඉම්පීඩන්ස් අගය “කෘත්‍රිමව” වෙනස් කළ හැකියි ඉතා පහසුවෙන්ම.

ඒ ආකාරයෙන් සංඥා විකෘතිය අවම කිරීමට ඉන්පුට් රෙසිස්ටරයක් යෙදීම ඉතා පහසු දෙයකි. එහෙත් ඉන් ඇති වන අවාසියක්ද ඇත. එනම්, සංඥාවෙන් පිට වන ධාරා ප්‍රමාණය අඩු වේ (ඔබ දන්නවා විදුලිය ගමන් කරන මාර්ගයේ/පථයේ ප්‍රතිරෝධය වැඩි වන විට, ඊට සමානුපාතිකව ධාරාව අඩු වේ). ඉන්පුට් වන ධාරාව අඩු වන විට, එම බලපෑමෙන් අවුට්පුට් ධාරාවද අඩු වේ. ඒ කියන්නේ සමස්ථ ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ගේන් එක අඩු වීමක් ලෙස එය සැලකීමට සිදු වේ. ඊට කරන්නට දෙයක් නැත. විකෘති සංඥාවකින් අපට ප්‍රයෝජනයක් නැහැනෙ (හරියට ලෙඩා මලත් බඩ සුද්දයි වගේ තත්වයක් අපට අවශ්‍ය නැත).

ඇත්තටම ස්මෝල් සිග්නල් ට්‍රාන්සිස්ටරයක්/පරිපථයක් සඳහා ඉහත විස්තර කළ සංඥා විකෘති වීමේ ගැටලුව ඉතා අල්ප වේ. ඊට හේතුව සංඥා ස්මෝල් (කුඩා) වීමම තමයි. ඉන්පුට් සංඥාව නිසා ඇති වන වර්ධිත කලෙක්ටර් ධාරාවේ විචලනය නියත නිවාත ධාරාවට වඩා ඉතා කුඩා වේ. ඉතිං, එමිටර්/කලෙක්ටර් ධාරාවේ සුලු විචලනය විසින් ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් එක වෙනස් කරන්නේ ඉතා අල්ප වශයෙනි. එය විකෘතියක් ඇති කරන මට්ටමක බොහෝවිට නැත. කෙසේ වෙතත්, 10%ක් හෝ ඊට අඩු හෝ වැඩි ප්‍රමාණවලින් විචලනයක් ඇති කරයි නම්, එතැන ගැටලුව සැලකිල්ලට ගත යුතු තරමේ එකකි; එනම් ඉන්පුට් රෙසිස්ටරයක් සවි කිරීමට සුදුසු අවස්ථාවකි.

ඉන්පුට් රෙසිස්ටරයක් දැමීමට සුදුසු තවත් අවස්ථාවක් ඇත. එනම්, පසුඅධියරය බලාපොරොත්තු වන ප්‍රමාණයට වඩා ප්‍රබල සංඥාවක් ඊට ඇතුලු වන වන විටයි. මෙවැනි ප්‍රබල සංඥාවක් නිසා ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් එකට ඉතා විශාල ධාරා ප්‍රමාණයක් ඇතුලු වෙවි. එමඟින් සමහරවිට සංඥා විකෘතියක් ඇති විය හැකිය. එය වැලැක්විය හැකියි ඉන්පුට් රෙසිස්ටරයක් දැමීමෙන්. එවිට, මොහොතකට පෙරත් පැවසූ ලෙස, සංඥා ධාරා ප්‍රමාණය කුඩා වේ. මෙය සංඥා හායනය කිරීමකි (signal attenuation).

සංඥාව ප්‍රබල මට්ටමින් ඇතුලු වීමෙන් ඇති වන සංඥා විකෘති ඔබ ඕනෑ තරම් අත්විඳ තිබෙනවා. සමහර වෙලාවට ඔබ අදාල උපකරණයේ වොල්‍යුම් එක අඩු කරනවා එම කඨෝර ඝෝෂාකාරී විකෘති ශබ්දය අඩු කිරීමට.

ඉන්පුට් රෙසිස්ටරයක් යොදන තවත් අවස්ථාවක් තිබෙනවා කලෙක්ටර් ෆීඩ්බැක් බයසිං ක්‍රමය යොදා ගන්නා විට. එම පාඩමේදී මේ ගැන මා වැඩිදුරටත් විස්තර කරන්නම්.
සමහර පරිපථවල ඉන්පුට් රෙසිස්ටරයක් යෙදීමට ඉහත සඳහන් කළ හේතු හැරෙන්නට තවත් හේතු/අවස්ථා මතු වන්නට හැකිය.
Read More »

Monday, April 23, 2018

ඉලෙක්ට්‍රෝනික්ස් IV (Electronics) - 12

0

ැපෑසිටර් මයික් පෙරවර්ධකයට සවි කිරීම

හත පරිපථය සඳහා ඩයිනමික් මයික් එකක් යොදා ගත යුතු බව මා අවධාරණය කළ හේතුවක් තිබේ. එවන් මයික් එකක් ක්‍රියා කිරීමට පිටතින් සැපයුම් විදුලියක් අවශ්‍ය කරන්නේ නැත. මයික් එකෙන්ම යම් කුඩා විදුලියක් අමුතුවෙන්ම නිපදවෙන අතර, එම විදුලිය තමයි කෙලින්ම අප වර්ධනය කරන්නේ. එහෙත් බහුලවම භාවිතා කෙරෙන මයික් වර්ගයක් වන්නේ කන්ඩෙන්සර් මයික් (condenser microphone) හෙවත් ධාරිත්‍රක මයික්‍රෆෝන් (capacitor microphone) වේ. ඒවා ක්‍රියාත්මක වීමට පිටතින් විදුලි සැපයුමක් අවශ්‍ය කෙරේ.

ඩයිනමික් මයික් වර්ගය යටතේ රිබන් මයික් තිබුණා සේ, කන්ඩෙන්සර් මයික් වර්ගය යටතේ electret microphone කියා උපවර්ගයක් ඇත. ඉලෙක්ට්‍රෙට් මයික් ඉතා කුඩාවට, ලාභෙට නිපදවිය හැකිය. ඊට පිටතින් ලබා දිය යුතු විදුලිය කුඩාය. කුඩා ශබ්දයකින් විශාල විදුලි සංඥාවක් ලබා ගත හැකිය (එනම් මයික් එකේ සංවේදිතාව ඉහලය). ෆෝන්, සාමාන්‍ය ඩිජිටල් වීඩියෝ කැමරා, හෙඩ්සෙට්, හා කුඩා විදුලියකින් ක්‍රියාත්මක වන ශබ්දය පටිගත කරන උපකරණ ආදි සියල්ලෙහිම පාහේ ඇති ඉතා කුඩා මයික් එක වන්නේ මෙම ඉලෙක්ට්‍රෙට් මයික් එකයි. මෙතැන් සිට කන්ඩෙන්සර් මයික් යන වචනයෙන් මා හඟවන්නේ ඉලෙක්ට්‍රෙට් මයික් එක වේ (ඉලෙක්ට්‍රෙට් නොවන කන්ඩෙන්සර් මයික්ද ඉබේම මෙම වචනයෙන් ආවරණය වන බවද සිහිතබා ගන්න).

කන්ඩෙන්සර් මයික් එකකට එසේ භාහිර විදුලියක් අවශ්‍ය කරන්නේ ඇයිදැයි පැහැදිලි වෙනවා කන්ඩෙන්සර් මයික් එකක් ක්‍රියාත්මක වන විදිය ඉගෙන ගන්නා විට. මෙම මයික් එකකදී ශබ්දය අනුව වෙනස් වන්නේ ඒ තුල ඇති විශේෂිත කැපෑසිටරයේ ධාරිතාවයි. එම ධාරිතා වෙනස වෝල්ටියතා වෙනසක් බවට පත් කර, ඉන්පසු එම ඉතා දුර්වල වෝල්ටියතා සංඥාව තරමක් ප්‍රබල කර පිටතට ලබා දේ. ඒනිසා සෑම කන්ඩෙන්සර් මයික් එකක් තුලම (තනි ෆෙට් ට්‍රාන්සිස්ටරයකින් සැදුම්ලත්) වර්ධක පරිපථයක් කුඩාවට ඇත. මෙන්න මෙම කාර්යන් දෙක සිදු කිරීමට තමයි පිටතින් ජව සැපයුමක් ලබා දීමට සිදු වන්නේ.

කන්ඩෙන්සර් මයික් එකකට සපයන මෙම ජවය සැපයුම DC Bias Voltage ලෙස හැඳින්වේ (phantom power ලෙස හැඳින්වෙන්නෙත් කන්ඩෙන්සර් මයික්වලට විදුලිය සපයන මෙහිම තවත් ආකාරයකි). බයස් එක සඳහා වෝල්ට් 1.5 හා 9 අතර වෝල්ටියතාවක් ලබා දිය හැකිය. මිලිඇම්පියර් 1ක පමණ ඩීසී ධාරාවක් කන්ඩෙන්සර් මයික් එකට අවශ්‍ය වේ. තුන්වෙනි අතිරේකයේ මයික් ගැන වැඩිදුර විස්තර ඇත. පහත දැක්වෙන්නේ ඉලෙක්ට්‍රෙට් මයික් එකක් වන අතර මෙම කුඩා ඒකකය microphone capsule කියා කියයි. මෙම කුඩා ආවරණය තුල පවතින උපකොටස් තමයි ඉහත රූපයේ කැඩි ඉරිවලින් ඇඳි කොටුව තුල දක්වා තිබෙන්නේ.


කන්ඩෙන්සර් මයික් එකක් යොදා ගන්නේ නම්, අප සැලසුම් කළ පරිපථය තරමක් වෙනස් කිරීමට සිදු වෙනවා මොකද දැන් මයික් එකටත් යම් විදුලියක් කනෙක්ට් කරන්නට වෙනවා. එම විදුලිය බැටරියකින් සපයන ලෙසද සකස් කළ හැකිය. නැතිනම්, මේන් විදුලියෙන් (පවර් පැක් එකකින්) ක්‍රියාත්මක වන පරිදිත් සැකසිය හැකියි. එහෙමත් නැතිනම්, මයික් එක කනෙක්ට් වන පරිපථයෙන් ලැබෙන පරිදිද සකස් කළ හැකිය. අවශ්‍ය නම් බැටරියෙන් හා පරිපථයෙන් යන දෙයාකාරයෙන්ම ක්‍රියාකාරි වන ලෙස සැකසිය හැකියි. අප කරන්නට යන්නේ පෙරවර්ධක පරිපථයෙන් විදුලිය සපයන ක්‍රමයයි (පහසු හා ප්‍රචලිතම ක්‍රමය). එනිසයි පරිපථය තරමක් වෙනස් කරන්නට සිදු වන්නේ.

කන්ඩෙන්සර් මයික් පහත රූපයේ ආකාරයට දෙයාකාරයකින් පවතී. එකක අග්‍ර දෙකක් ඇති අතර, අනෙකෙහි අග්‍ර 3ක් පවතී. අග්‍ර ගණන වෙනස් වුවත් ක්‍රියාකාරිත්වය එකමයි. මේ දෙවර්ගයේදීම එක් අග්‍රයක් භූගතය (ground – GND) ලෙස හැඳින්වෙන අතර එය සැපයුම් විදුලියේ භූගතයට සම්බන්ද කරනවා. අග්‍ර දෙකක් තිබෙන එකේදී සැපයුම් විභවයේ ධන අග්‍රය සම්බන්ද කරන්නේද, මයික් එකෙන් එන සංඥාව පිටතට ලබා දෙන්නේද අනෙක් අග්‍රයෙනි. අග්‍ර 3ක් තිබෙන එකේදී එම කාර්යන් දෙක සඳහා වෙන වෙනම අග්‍ර 2ක් තිබෙනවා.


ඒ අනුව පහත රූපයේ ආකාරයට අග්‍ර 3ක් සහිත කන්ඩෙන්සර් මයික් සඳහා පරිපථය වෙනස් කළ හැකියි. කන්ඩෙන්සර් මයික් යොදා ගන්නා විට අනිවාර්යෙන්ම කප්ලිං කැපෑසිටරයක් භාවිතා කළ යුතුම වෙනවා. නැතිනම් මයික් එකේ හා ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඩිසී විදුලි එකිනෙකට මිශ්‍ර වී අවුලක් ඇති වෙනවාමයි

 
මයික් එකට විදුලිය සපයන රෙසිස්ටරයේ අගය සෙව්වේ මෙසේය. මයික් එකට වෝල්ට් 5ක් හා මිලිඇම්පියර් 1ක් අවශ්‍ය යැයි සලකා ඇත. එවිට, රෙසිස්ටර් අගය වන්නේ (6 – 5)V/1mA = 1k වේ. මයික් එකට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට අඩුවෙන් වෝල්ටියතාව හා ධාරාව සැපයූ විට, මයික් එකෙන් පිටවන සංඥාව දුර්වල වේ. අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වැඩියෙන් සැපයුවොත් මයික් එක විනාශ වී යා හැකිය. තවද කන්ඩෙන්සර් මයික් එකේ ඉම්පීඩන්ස් අගය ඩයිනමික් එකකට වඩා තරමක් විශාල විය හැකිය (කිලෝඕම් එකක් පමණ විය හැකිය). එනිසා මෙම සියලු පරාමිතින් ඔබ මයික් එක මිලදී ගන්නා විට දැන ගන්න.

අග්‍ර 2ක් සහිත කන්ඩෙන්සර් මයික් එකක් පහත ආකාරයට සෑදිය හැකිය. ධන විභවය ලබා දෙන්නෙත්, මයික් එකෙන් පිටවන විදුලි සංඥාව ලබා ගන්නෙත් එකම පින් එකෙනි. කැපෑසිටරය නිසා මයික් එකට ලබා දී තිබෙන වෝල්ටියතාව හා ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේස් වෝල්ටියතාව මිශ්‍ර නොවී එකිනෙකට වෙන්ව පවතී.

 
Read More »