Skip to main content

පට්ට ගවේසි

කුනු හරුප ගීත හා ශෘංගාරාත්මක කලා නිර්මාන අතර වෙනස ගැන ලියන්න කියල ගත්තට ලියලත් වැඩක් නැහැ වගේ හිතෙනවා.  ජාතියේ හැම පැතිකඩක්ම කඩා වැටෙද්දි, පක්ෂ විපක්ෂ භේදයකින් තොරව දේශපාලුවන් විවිධ ක්‍රම ඔස්සේ රට දූෂ්‍ය කරද්දි එක එක පක්ෂවලට තාමත් හුරේ දමන මරි මෝඩ ජනතාවට කුනුහරුප සිංදු හැර ප්‍රබුද්ධ හෝ සරල රස වින්දන සිංදු දැනේවිද! තම මෑනි, මනුස්සයා යුද්ධ කරද්දි, තමන්ව අවජාතන කල දුකට ශිෂ්නයේ සයිස් එක ගැන සිංදු කීමට දෛර්ය ගත් යොහානිට පට්ට (ග)වේසි නිල නාමය ලබා දුන්නත් අපේ නම් කිසි මෙව්ව එකක් නැක. 

ඉලෙක්ට්‍රෝනික්ස් IV (Electronics) - 8

කොමන් එමිටර් වින්‍යාසයේ යෙදීම්

මෙතෙක් පොදුවේ බයිපෝලර් ට්‍රාන්සිස්ටර් ගැන ඉගෙන ගත්තත්, ට්‍රාන්සිස්ටරයක් ප්‍රායෝගිකව භාවිතා කරන ආකාරය හා එම සැලසුම් කිරීම සිදු කරන ආකාරය ගැන මෙතැන් සිට බලමු. ට්‍රාන්සිස්ටරයක් කුමන හෝ අරමුණකින් යොදා ගැනීමේදී අනිවාර්යෙන්ම වින්‍යාස 3න් එකක් යොදා ගැනීමට සිදු වෙනවානෙ. එහිදී අතිශය බහුලව යොදා ගන්නා කොමන් එමිටර් වින්‍යාසය නිසා, එම වින්‍යාසය ගැන මුලින්ම සලකා බලමු. පෙරත් සඳහන් කළ පරිදි වර්ධකයක් හා ස්විචයක් ලෙස ට්‍රාන්සිස්ටර් භාවිතාව මූලිකව දෙයාකාරයකින් භාවිතා කළ හැකි නිසා, මෙම වින්‍යාසයෙන් ස්විචයක් හා වර්ධකයක් ලෙස සැලසුම් කරන ආකාර ගණනාවක් දෙසම වෙන වෙනම සවිස්තරාත්මකව මෙතැන් සිට අධ්‍යනය කරමු.

වර්ධක පරිපථ

ට්‍රාන්සිස්ටරයක් ගෙන එහි බේසයට ඉන්පුට් සංඥාව ඇතුලු කර, කලෙක්ටරයෙන් අවුට්පුට් සංඥාව ලබා ගෙන එමිටරය පොදු අග්‍රය ලෙස තබා ගත් පලියට ට්‍රාන්සිස්ටරය ක්‍රියාත්මක නොවන බව ඔබ දනී. එම ට්‍රාන්සිස්ටරය අප මින් පෙර උගත් ක්‍රමයකින් බයස් කළ යුතුය. අප මූලික බයස් ක්‍රම 3ක් ඉගෙන ගත්තානෙ.
NPN ට්‍රාන්සිස්ටරයක් යොදා ගෙන තනි ට්‍රාන්සිස්ටරයේ වර්ධක පරිපථයක් නිර්මාණය කරමු මයික් එකකින් එ දුර්වල සංඥා වර්ධනය කිරීමට. ෆික්ස්ඩ් බයස් ක්‍රමය භාවිතා කරමු

පළමුව අපට සිදු වෙනවා කුමන වර්ගයේ මයික් එකක් භාවිතා කරනවාද කියා තීරණය කිරීමට. ඉලෙක්ට්‍රෙට්, කන්ඩෙන්සර්, ඩයිනමික් ආදී ලෙස විවිධ වර්ගයේ මයික් තිබෙනවානෙ. මේ අවස්ථාවේදී ඩයිනමික් වර්ගයේ මයික් එකක් (රිබන් මයික් එකක්) යොදා ගන්නේ යැයි සිතමු. කැපෑසිටර් මයික් එකක් මෙම පරිපථය සඳහා භාවිතා කළ නොහැකිය (ඒ සඳහා කුඩා වෙනස්කමක් සිදු කිරීමට වේ; ඒ ගැන පසුවට විමසමු).
 
සෑම උපාංගයකම ශ්‍රේණිගත අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයක් තිබෙනවා. ඉතිං, ඔබ තෝරා ගත් මයික් එකේ එම අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය (“මයික් එකේ ඉම්පීඩන්ස් එක”) ඕම් 200 යැයි ගනිමු. ඇත්තටම කඩයට ගොස් ඔබ රිබන් මයික් එකක් මිල දී ගන්නා විට ඔබට එහි ඉම්පීඩන්ස් අගය තීරණය කිරීමට සිදු වෙනවා. බොහෝ උපාංගවලට/උපකරණවලට මෙන්ම මයික්‍රෆෝනය සඳහාද විස්තර පත්‍රිකා (datasheet) හෙවත් පිලිවිතරයන් (specification) තිබෙන අතර, පහත දැක්වෙන්නේ එවැනි විස්තර පත්‍රිකාවකි. එහි මා රතුපාට රවුමකින් ලකුණු කර තිබෙන්නේ මයික්‍රෆෝනයේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයයි.


දළ වශයෙන් (මයික් එක තුල ඇති කුඩා ට්‍රාන්ස්ෆෝමරයද සහිත) රිබන් මයික් එකකින් මිලිවෝල්ට් 2ක් පමණ වෝල්ටියතාවක් ජනිත වේ යැයි උපකල්පනය කරමු (එය මයික් එකෙන් නිපදවෙන උපරිම වෝල්ටියතාවයි - Vp; එවිට ඒසී සංඥාවේ පීක්-ටු-පීක් වෝල්ටියතාව, Vpp = 4mV පමණ වේ). ඔබ දන්නවා මයික්‍රෆෝනය යනු වෝල්ටියතා ප්‍රභවයක් (voltage source). ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසය වෙතට යොමු වන්නේ එම විදුලියයි. එම වෝල්ටියතාව යම් සංඥාවකට අනුරූපව ජනනය වන්නක් නිසා එය සංඥා වෝල්ටියතාව (signal voltage) ලෙස හැඳින්වේ.

මයික්‍රෆෝනයද ඇතුලුව සෑම සංඥා (වෝල්ටියතා) ප්‍රභවයක්ම ආකාර දෙකකින් සැලකිය හැකිය. එකක් නම්, පරිපූර්ණ උපාංගයක් ලෙසයි. මෙහිදී අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයක් නැතැයි සැලකේ. අප සාමාන්‍යයෙන් මයික් එක සඳහා භාවිතා කරන සංඛේතයෙන් ඇත්තෙන්ම හඟවන්නේ මෙම පරිපූර්ණ (ideal) මයික් එකයි. දෙවැන්න නම්, ප්‍රායෝගික උපාංගයක් ලෙසයි. එහිදී අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයක් හෙවත් ප්‍රභව ප්‍රතිරෝධයක් පවතී. මෙවැන්නක් ආකෘති ගත කරන්නේ පරිපූර්ණ මයික් එකක් ශ්‍රේණිගත ප්‍රතිරෝධකයක් සමඟයි. මෙම ප්‍රතිරෝධකයෙන් සංඛේතවත් වන්නේ එම උපාංගයේ අභ්‍යන්තරයේ සැඟව පවතින අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයයි.

මයික් එකට කිසිත් සම්බන්ද නැති විට එමඟින් ජනිත වන විදුලි වෝල්ටියතාව පහත වම් රූපයේ ආකාරයට පිහිටයි. මෙවිට අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය හරහා කිසිදු වෝල්ටියතාවක් පිහිටන්නේ නැත. ජනනය වන මුලු වෝල්ටියතාවම අවසාන විවෘත අග්‍ර දෙකෙහි පවතී.


ඕනෑම වෝල්ටියතා උත්පාදකයක/ප්‍රභවයක අග්‍ර දෙක විවෘත විට (එනම්, වෙනත් අධියරයක් ඊට පසුව සම්බන්ද කර නැති විට), මුලු වෝල්ටියතාවම එම අග්‍ර 2 දෙපැත්තේ පිහිටන අතර, ඊට තෙවනින් වෝල්ටියතාව (Thevenin’s voltage - Vth) යැයි කියමු. ඒ අනුව, ඉහත රූපයේ VS = Vth වේ. එහෙත්, මෙම විවෘත අග්‍ර දෙක තවත් අධියරක් (ට්‍රාන්සිස්ටරයක්) හා කනෙක්ට් කරන විට, මෙම තෙවනින් වෝල්ටියතාව මුලුමනින්ම ඊට පසුව ඇති ට්‍රාන්සිස්ටරයට (හෝ වෙනත් උපාංගයකට) ලැබෙන්නේ නැත. ඉන් කොටසක් පමණි ලැබෙන්නේ (VRL). ඒ කියන්නේ තෙවැනින් වෝල්ටියතාව යනු වෝල්ටියතා ප්‍රභවයේ අග්‍ර දෙකෙහි තිබිය හැකි උපරිම වෝල්ටියතා අගයයි.
 
එම විවෘත අග්‍ර දෙක යම් උපාංගයක්/ප්‍රතිරෝධයක් මඟින් සම්බන්ද කළ විට (ඉහත දකුණු පැත්තේ රූපය) එම වෝල්ටියතාව ප්‍රභවයේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය හා සම්බන්ද කළ උපාංගය/ප්‍රතිරෝධය අතර විභව බෙදුම් පරිපථයක සේ ප්‍රතිරෝධ දෙකේ අනුපාතයට සමානුපාතිකව බෙදී යයි. මෙවිට ඇත්තටම ට්‍රාන්සිස්ටරයට ලැබෙන්නේ මයික් එකෙන් නිපදවූ මුලු වෝල්ටියතාවෙන් යම් කොටසක් (VRL) පමණයි නේද? ඉතිරි කොටස මයික් එකේ ඇති අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය විසින් රඳවා ගන්නවා. එසේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය දෙපස රඳවා ගන්නා විදුලියෙන් අපට කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නැත; එය නාස්තියකි. එහෙත් එය අපට එම නාස්තිය මුලුමනින්ම නැති කර දැමිය නොහැකිය; අඩු කර ගත හැකිය.
 
ඒ අනුව, මයික් එකෙන් නිපදවූ වෝල්ටියතාවෙන් වැඩිම ප්‍රමාණයක් පිටතට ගැනීමට නම්, අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයට වඩා විශාල ප්‍රතිරෝධයක් පසුවට සවි කරන උපාංගයේ/ට්‍රාන්සිස්ටර් ඉන්පුට් එකේ තිබිය යුතු වෙනවා. ඒකනේ පෙරත් කිහිප විටකම සඳහන් කළේ පෙර අධියරේ අවුට්පුට් ඉම්පීඩන්ස් එකට වඩා අඩුම ගානේ 10 ගුණයක් වත් පසු අධියරේ ඉම්පුට් ඉම්පීඩන්ස් එක තිබිය යුතුයි කියා.

එසේ වුවත්, 10 ගුණයක්ම ගැනීම අවශ්‍ය නැත; හැකි නම් එය ඊට වඩා ඉහල ගුණයක් (100 ගුණයක්) ගැනීම තවත් හොඳය; අවස්ථාවේ හැටියට එය 5 ගුණයක්, දෙගුණයක්, හෝ එක් ගුණයක් (එනම්, සම්බාදක අගයන් දෙක සමාන අවස්ථාව) වුවද ගත හැකිය. ඉහත දක්වා තිබෙන මයික්‍රෆෝන විස්තර පත්‍රිකාවේ එම අගය අවම වශයෙන් 5 ගුණයක්වත් තිබීම සුදුසු බව නිෂ්පාදකයා විසින්ම ව්‍යංගයෙන් පවසා තිබෙනවා (load impedance > 1000 ලෙස සඳහන් කර ඇත; ඒ කියන්නේ එම මයික් එකේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය වන ඕම් 200 මෙන් 5 ගුණයකි).
 
අප මොහොතකට සිතමු පිටතින් සම්බන්ද කරන උපාංගයේ ප්‍රතිරෝධය මයික් එකේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයට සාපෙක්ෂව ඉතා කුඩා කියා (එවිට උපාංගයේ/භාර ප්‍රතිරෝධය 0 යැයි සැලකිය හැකියි; ඒ කියන්නේ මයික් එකේ අග්‍ර දෙක ෂෝට් කර ඇත). එවිට පථය හරහා ගලා යන ධාරාව විය යුත්තේ, ඕම් නියමය අනුව, සංඥා වෝල්ටියතාව අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයෙන් බෙදූ විට ලැබෙන අගය නේද? එය සංඥා ධාරාව (signal current) ලෙස හැඳින්විය හැකි අතර, විදුලි ධාරාවක් ජනනය වූ නිසා ධාරා ප්‍රභවයක් (current source) ලෙසත් ඒ අනුව මයික් එකක් සැලකිය හැකිය.



මයික් එකේ සංඥා ධාරාව ඉහත රූපයේ ආකාරයට ලබා ගත හැකි අතර, එම ධාරා ප්‍රමාණය තමයි මයික් එකෙන් ලබා ගත හැකි උපරිම ධාරා ප්‍රමාණය. යම් ධාරා ප්‍රභවයකින් ලබා ගත හැකි උපරිම ධාරාව Norton’s current (Ino) යැයි කිව හැකියි. එහෙත් ප්‍රායෝගික භාවිතාවේදී නෝර්ටන් ධාරාවට වඩා අඩු ධාරාවක් තමයි ගලන්නේ. ඊට හේතුව සවි කරන උපාංගයේ ප්‍රතිරෝධය ශූන්‍ය නොවෙයිනෙ. එවිට ධාරාව ගලා යන පථයේ ප්‍රතිරෝධය තවත් වැඩි වී, ඕම් නියමය අනුව, ධාරාව තවත් කුඩා වේ
  
ඉහත විස්තරය අනුව, පසු අධියරේ ඉම්පීඩන්ස් අගය අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයට වඩා 10 ගුණයක් පමණ විශාල වන සේ තැබූ නිසා, සංඥා ධාරාවද 10 ගුණයකින් පමණ අඩු වේ (ධාරාව ගලා යන පථයේ ප්‍රතිරෝධය වැඩි වන විට ධාරාව අඩු වන නිසා). ඒ අනුව, මෙම රිබන් මයික් එකෙන් 2mV/2200Ω = මයික්‍රොඇම්පියර් 0.909 ක් පමණ ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසය වෙතට ලැබේවි. එහෙත් මෙම තත්වය එසේ වන්නේ පසු අධියරයේ සම්බාදක අගය 10 ගුණයක් වුවොත්නෙ. මෙවිට මයික් එකේ අභ්‍යන්තර සම්බාදක අගය වන ඕම් 200ක් හා ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් සම්බාදක අගය ලෙස 200x10 = ඕම් 2000ක් ශ්‍රේණිගතව ඕම් 2200ක සම්ප්‍රයුක්ත අගයක් සංඥාව කෙරේ පවතී.

මෙලෙස පසු කොටසේ සම්බාදක අගය 10 ගුණයක් කරන්නේ සංඥා වෝල්ටියතාව සලකන විටයි. එහෙත් බයිපෝලර් ට්‍රාන්සිස්ටර් යනු ධාරාව මත පදනම් වූ උපාංගයක (current-controlled device) ලෙස සැලකුවොත් සංඥා වෝල්ටියතාව වෙනුවට සංඥා ධාරාව ගැනයි අප සැලකිලිමත් වන්නේ (පසුවට කතා කරන ෆෙට් ට්‍රාන්සිස්ටර්වලදී නම් සංඥා වෝල්ටියතාව ගැනයි සැලකිලිමත් වන්නේ).

සටහන

Current Controlled හා Voltage Controlled

ට්‍රාන්සිස්ටර් වැනි ඉලෙක්ට්‍රොනික් උපාංග විදුලිය මඟින් ක්‍රියාකාරි වුවත්, එය විදුලියේ ඇති ධාරාව හා වෝල්ටියතාව යන දෙකෙන් එකකට වැඩි ප්‍රමුඛතාව ලබා දේ. ඒ අනුව ධාරාව ගැන සැලකිලිමත් වන හා වෝල්ටියතාව ගැන සැලකිලිමත් වන යනුවෙන් උපාංග දෙකොට්ඨාශයකට බෙදිය හැකිය.

1. Current Controlled (ධාරා පාලිත)
2. Voltage Controlled (විභව පාලිත)

උදාහරණයක් ලෙස, සාමාන්‍යයෙන් බයිපෝලර් ට්‍රාන්සිස්ටර් යනු කරන්ට් කන්ට්‍රෝල්ඩ් උපාංගයකි. ඒ කියන්නේ බයිපෝලර් ට්‍රාන්සිස්ටරය ක්‍රියාත්මක වීමේදී විදුලි වෝල්ටියතාවට වඩා ධාරාව ප්‍රමුඛ වේ. එනිසා, ට්‍රාන්සිස්ටරයේ මූලික සාධක වන්නේ කලෙක්ටර්/එමිටර් ධාරාව හා බේස් ධාරාව වේ. බීටා යනු එම ධාරා දෙක අතර අනුපාතය බවත්, එය බයිපෝලර් ට්‍රාන්සිස්ටරයක ප්‍රමුඛ පරාමිතියක් බවත් ඔබ දන්නවා.

එලෙසම ඔබ පසුවට ෆෙට් ට්‍රාන්සිස්ටර් ගැන ඉගෙනීමේදී දැනගත හැකියි එය වෝල්ටේජ් කන්ට්‍රෝල්ඩ් උපාංගයක් බව.

කෙසේ වෙතත්, ධාරාව හා වෝල්ටියතාව යනු එකිනෙකට සම්බන්ද වූ ඒකක බැවින්, කෙනෙකුට අවශ්‍ය නම් (අන්‍යාකාරයකින්) කරන්ට් කොන්ට්‍රෝල්ඩ් උපාංගයක් වෝල්ටේජ් කන්ට්‍රෝල්ඩ් උපාංගයක් සේ සලකා පරිපථ සැලසුම් කළ හැකියි.

බයිපෝලර් ට්‍රාන්සිස්ටරය අවශ්‍යතාවේ හැටියට කරන්ට්-කන්ට්‍රෝල්ඩ් හෝ වෝල්ටේජ්-කන්ට්‍රෝල්ඩ් ලෙස සැලකිය හැකිය. එනිසා සමහර පොත්/අය එය කරන්ට්-කන්ට්‍රෝල්ඩ් ලෙසත්, තවත් අය/පොත් එය වෝල්ටේජ්-කන්ට්‍රෝල්ඩ් ලෙසත් වාද විවාද කර ගනී. අපට එවැනි වාද විවාදවලින් එතරම් පලක් නැත. අපගේ අවශ්‍යතාවේ හැටියට වඩා පහසු හා යෝග්‍ය ක්‍රමය යොදා ගැනීම කළ හැකිය.

කරන්ට්-කන්ට්‍රෝල්ඩ් වන විට, පෙර අධියරේ අවුට්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගයට වඩා අඩු ඕම් ගණනක් පසු අධියරේ ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් එකේ පැවතීමට වගබලා ගත යුතුය. වෝල්ටේජ්-කන්ට්‍රෝල්ඩ් ලෙස සලකන විට, එහි විරුද්ධ පැත්ත සිදු වේ; එනම්, පෙර අධියරේ අවුට්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගයට වඩා වැඩි ඕම් ගණනක් පසු අධියරේ ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් එකේ තිබිය යුතුය.

ඒ අනුව, ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගය අනුව දළ වශයෙන් කුමන විදිය යොදා ගත යුතුදැයි හැඟීමක් ඇති කර ගත හැකිය. එම අගය ඉතා වැඩි නම් වෝල්ටේජ්-කන්ට්‍රෝල්ඩ් ලෙසද, එම අගය අඩු නම් කරන්ට්-කන්ට්‍රෝල්ඩ් ලෙසද සැලකිය හැකිය.

සමහරවිට ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගය එතරම් වැඩිත් නැති අඩුත් නැති අගයක් විය හැකිය. එවිට අවශ්‍ය නම්, පෙර හා පසු අධියරවල සම්බාදක අගයන් දෙක සමාන කරමින් පරිපථය ඩිසයින් කළ හැකිය.

පෙර අධියරට වඩා පසු අධියරේ සම්බාදකය 10 ගුණයක් (වෝල්ටේජ්-කන්ට්‍රෝල්ඩ් උපාංගයකදී) හෝ 1/10 ගුණයක් (කරන්ට්-කන්ට්‍රෝල්ඩ් උපාංගයකදී) ලෙස ගැනීම සුදුසු බව පෙර පුන පුනා පැවසුවත්, එය ඇත්තෙන්ම රීතියක් නොවේ. කිසිදු අපහසුතාවක් නැති විට එම රීතිය අනිවාර්යෙන්ම පිලිපැදිය හැකියි. සමහරවිට, ඒ කියන ගණනට වඩා වැඩි අනුපාතයක් (100ක් හෝ 1/100ක්) වුවද ගත හැකිය; එසේ කළ හැකි නම් ඉතා හොඳය. එහෙත් එම අනුපාතය පවත්වා ගැනීමෙන් පරිපථය අකාර්යක්ෂම වේ නම් (ගැටලු ඇති වේ නම්), ඊට වඩා අඩු අගයක් වුවද ගත හැකිය. ඒ අනුව පෙර හා පසු අධියර දෙකේ අනුපාතය 1:1 ලෙස වුවද තබා ගත හැකිය; එනම්, සම්බාදක අගයන් දෙක සමාන ලෙස ගත හැකිය. එසේ කිරීමේදී පසු අධියරයට ප්‍රමාණවත් ප්‍රබලතාවක් සහිත සංඥාවක් ලැබේ නම් ඉන් අවුලක් ඇති නොවේ.

වෝල්ටියතාව වෙනුවට සංඥාවේ ධාරාව ගැන සැලකිලිමත් වන විට පෙර අධියරයේ අවුට්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගයට වඩා පසු අධියරයේ ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගය 10 ගුණයක් නොව 1/10 ගුණයක් ලෙස ගත යුතුය. සමහරවිට එම 1:0.1 අනුපාතය 1:1 අනුපාතය දක්වා වුවද ගත හැකිය (එනම් පෙර හා පසු අධියර දෙකෙහිම සම්බාදක අගයන් සමාන ලෙස ගැනීම); එය කළ හැක්කේ පසුඅධියරයට ලැබෙන සංඥා කොටස (මෙම අවස්ථාවේදී සංඥා ධාරාව සලකන හෙයින්, සංඥා කොටස යනු සංඥා ධාරාවෙන් පසුඅධියරයට ලැබෙන කොටසයි) තවමත් යම් ඉහල අගයකින් පවතී නම්ය. පෙර අධියරයෙන් සැපයෙන ධාරාවෙන් වැඩිම කොටස තමන් සතු කර ගන්නට නම්, තමන්ගේ ප්‍රතිරෝධ අගය හැකි තරම් කුඩා විය යුතුයි. මෙවිට, වෝල්ටියතාව දෙස බලන විට පසුඅධියරයට ලැබෙන සංඥා වෝල්ටියතාව එම අනුපාතයෙන්ම අඩු වේ.
 
ඒ අනුව, ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගය 200/10 = 20 ඕම් පමණ විය යුතුය. දැන් මයික් එකේ මිලිවෝල්ට් දෙකේ උපරිම සංඥා වෝල්ටියතාව ඉන්පුට් පරිපථයට ලැබී සංඥා ධාරාවක් ගලන විට ඊට ශ්‍රේණිගත ප්‍රතිරෝධ දෙකක් (මයික් එකේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය හා ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් එක) හරහා ගලා යෑමට සිදු වේ . සමක අගය 200+20 = 220 වේ. එවිට, ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසය මතට ලැබෙන සංඥා ධාරාව 2mV/220Ω = 9.1uA පමණ වේ.

ඇත්තටම ඉහත රිබන් මයික් එක ගැන සිදු කළ විස්තරය/තර්කනය මයික් සඳහා පමණක් නොව, ඕනෑම සංවේදක උපාංගයකට එලෙසම වලංගු වේ. එනිසා සංවේදකයේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය, තෙවෙනින් වෝල්ටියතාව (උපරිම සංඥා වෝල්ටියතාව), නෝර්ටන් ධාරාව (උපරිම සංඥා ධාරාව) ආදිය සොයා ගත හැකිය.

පෙරවර්ධක පරිපථ නිර්මාණය කිරීමේදී ට්‍රාන්සිස්ටර් ස්මෝල් සිග්නල් ආකාරයෙන් භාවිතා වන අතර, හැමවිටම වාගේ වෝල්ටේජ් කන්ට්‍රෝල්ඩ් උපාංගයක් ලෙස සලකාගෙන එවන් පරිපථ නිර්මාණය කරනවා. දැන් එවැනි පරිපථයක් නිර්මාණය කරමු. මෙම විස්තරය තුල, මෙතෙක් නිකංම වචන ලෙස පාඩම් කළ දේවල් ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන්ම දැනෙනු ඇති.

බොහෝවිට යම් පරිපථයක් නිර්මාණය කිරීමේදී හැමවිටම එකම එක ආකාරයකින් පමණක් කළ යුතු යැයි නියමයක් නැත. තමන්ට ස්වාධීනව ගැනීමට සිදු වන තීරණ (අභිමතයන්) ගණනාවක් තිබෙනවා. පළමුව පරිපථය සිද්ධාන්ත අනුව (න්‍යායාත්මකව) නිර්මාණය කළ හැකියි. එවිට, එම පරිපථය ප්‍රායෝගිකව සාදා ගත් පසු අප බලාපොරොත්තු වූ විදියටම වැඩ නොකිරීමට ඉඩ ඇත; සමහරවිට මුලුමනින්ම වැඩ නොකිරීමටත් ඉඩ ඇත. ඊට හේතුද ගණනාවක් තිබිය හැකි අතර, ඒ සියල්ලම පහසුවෙන්ම විසඳා ගත හැකිය. එසේ විසඳාගත හැකි නිසානෙ ඉලෙක්ට්‍රොනික් පරිපථ ලක්ෂ ගණනින් මිනිසුන් නිර්මාණය කරන්නේ. වැදගත්ම දේ වන්නේ පරිපථයක මූලික ක්‍රියාකාරිත්වය හොඳින් තේරුම් ගෙන පියවරින් පියවර න්‍යායාත්මකව එය නිර්මාණය කිරීමට හැකි වීමයි.

අවුට්පුට් ධාරාව (කොමන් එමිටර් වින්‍යාසය නිසා අවුට්පුට් ධාරාව යනු කලෙක්ටර් ධාරාවයි) සඳහා මිලිඇම්පියර් 10ක් අවශ්‍ය යැයි සිතමු. එහි බීටා අගය 150 යැයිද සිතමු. ෆික්ස්ඩ් බයසිං ක්‍රමය භාවිතා කරමු. සැපයුම් විදුලි වෝල්ටියතාව වෝල්ට් 6ක් ලෙස ගමු. කලෙක්ටර් වෝල්ටියතාව සැපයුම් වෝල්ටියතාවෙන් 1/2ක් ලෙස ගත් විට, පහත රූපයේ ආකාරයට බයස් කරපු කොමන් එමිටර් පරිපථයක් ලැබේ. මීට පෙර අප උගත් සූත්‍ර භාවිතා කරමින් අගයන් සොයා ගෙන ඇත.


ඉහත පරිපථය ඔබට දැන් මා සාදන්නට කිව්වොත්, අනිවාර්යෙන්ම ඔබට එය සෑදිය නොහැකි වේවි. ඊට හේතුව, ඉහත පරිපථය ප්‍රායෝගික පැත්ත ගැන සලකා නැත; නිකංම ගණනය කිරීම් (න්‍යායාත්මක පැත්ත) මත පමණක් සැලකිලිමත් වී ඇත. ප්‍රායෝගික පැතිද ගණනාවක් තිබේ. ඉන් මූලිකවම වැදගත් වන්නේ එම පරිපථ සටහනේ තිබෙන රෙසිස්ටර් වැනි උපාංගවල අගයන් ‍ඔබට බොහෝවිට සපයා ගැනීමට ඇති නොහැකියාව නැති කිරීමයි. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබට කිලෝඔම් 82.8 ක රෙසිස්ටරයක් කඩෙන් ගත නොහැකිය. තවද, ට්‍රාන්සිස්ටරයේ අංකය කුමක්ද?

ඔබට සිදු වෙනවා එම පරිපථයේ තිබෙන උපාංගවල අගයන් වෙළඳපොලෙන් ලබා ගත හැකි අගයන් බවට වෙනස් කර ගන්නට. එවිට, නිකංම එම අගයන් වෙළඳපොලෙන් ලබා ගත හැකි ආසන්නතම අගයන්ට වෙනස් කිරීමට සිතේවි. බොහෝවිට එසේ සිදු කළ හැකියි පරිපථය ඉතාම සරල උපාංග තුන හතරකින් පමණක් සමන්විත නම්. එය නිංකම කනා පල්ලම් ගැසීමක් වේවි. එහෙත් විද්‍යාව, තාක්ෂ, ඉංජිනේරුවේදය යනු කනා පල්ලම්වලට සිදු කරන දෙයක් නොවේ. ඉතා නිවැරදිව ගණනය කිරීම් හා තර්ක කිරීම් මත ඒවා තීරණය විය යුතුය.

පද්ධතියක් (system) යනු යම් නිශ්චිත කාර්යක් සිදු කිරීමට යම් යම් උපාංග හෙවත් සංරචක (components) රාශියක් එකතු වීමයි. ඒ අනුව, පරිපථයක් යනුද පද්ධතියකි. පද්ධතියක යම් උපාංගයක අගයන් වෙනස් වන විට අනිවාර්යෙන්ම මුලු පද්ධතියටම එහි බලපෑමක් ඇති වේ. එම බලපෑම සිදු වුවත්, පරිපථය එහි නිශ්චිත කාර්ය සතුටුදායක ලෙස සිදු කරයි නම්, ගැටලුවක් නැත. එහෙත් එවිට පරිපථය සතුටුදායක ලෙස වැඩ නොකරන්නට හෝ මුලුමනින්ම වැඩ නොකිරීමටත් හැකියිනෙ. අන්න එම තත්වය වැලැක්විය යුතුය. එය වැලැක්විය හැකිය.

එනිසා, අප දැන් කරන්නට යන්නේ පරිපථයේ යම් යම් උපාංගවල අගයන් ප්‍රායෝගිකව ලබා ගත හැකි අගයන් බවට පත් කිරීමටනෙ. එවිට, අප පරිපථය නිර්මාණය කිරීමට භාවිතා කළ දැනුමම භාවිතා කරගෙන, පරිපථය සතුටුදායක ලෙස ක්‍රියාකාරී වන බවට වග බලා ගත හැකිය. මෙය එතරම් අමාරු වැඩක් නොවේ.
 

Comments

Popular posts from this blog

දන්නා සිංහලෙන් ඉංග්‍රිසි ඉගෙන ගනිමු - පාඩම 1

මෙම පොත (පාඩම් මාලාව) පරිශීලනය කිරීමට ඔබට එදිනෙදා සිංහල භාෂාව භාවිතා කිරීමේ හැකියාව හා සාමාන්‍ය බුද්ධිය පමණක් තිබීම අවම සුදුසුකම ලෙස මා සලකනවා.  තවද, ඇසෙන පරිදි ඉංග්‍රීසි අකුරින් ලිවීමට හැකිවීම හා ඉංග්‍රීසියෙන් ලියා ඇති දෙයක් කියවීමට හැකි නම්, ඔබට මෙතැන් සිට මෙම පාඩම් මාලාව කියවා ඉගෙන ගත හැකිය.  ඔබට එසේ ඉංග්‍රීසි කියවීම හා ලිවීම ගැන දැනීමක් දැනටමත් නොමැත්තේ නම්, කරුණාකර මෙ‍ම පොතෙහි “අතිරේකය - 1 ”  බලා පළමුව එම හැකියාව ඇති කරගන්න.  තවද, හැකි පමණ ඉංග්‍රීසි වචනද පාඩම් කරගන්න. ඔබ හිතවතෙකුගේ නිවසකට හෝ වෙනත් පිටස්තර තැනකට යන විටෙක හැසිරෙන්නේ ඔබට අවශ්‍ය විදියටම නෙමේ නේද?  එනම්, පිට නිවසකට ගිය විට අහවල් පුටුව තිබෙන තැන හරි නැහැ, අහවල් එක මෙහෙම තිබෙන්නට ඕනෑ ආදී ලෙස ඔවුනට පවසන්නේ නැහැ, මොකද අප සිටින්නේ අනුන්ගේ තැනක නිසා.  එලෙසම, ඉංග්‍රීසි භාෂාව යනු සිංහල නොවේ.  ඔබ කැමැති වුවත් නැතත් ඉංග්‍රීසි ඉගෙනීමේදීද අප ඉංග්‍රීසි ව්‍යාකරණ රීති හා රටා එපරිද්දෙන්ම උගත යුතුය.  එනම්, සෑම සිංහල වගන්ති රටාවක්ම ඉංග්‍රීසියට ඔබ්බන්නට නොව, ඉංග්‍රීසියේ ඇති රටා ඔබ දන්නා සිංහල භාෂාව තුළින් ඉගෙනීමට උත්සහ කළ යුතුය. 

දන්නා සිංහලෙන් ඉංග්‍රිසි ඉගෙන ගනිමු - අතිරේකය 1

මූලික ඉංග්‍රීසි ලිවීම හා කියවීම ඉංග්‍රීසියෙන් ලියන්නේ හා ඉංග්‍රීසියෙන් ලියා ඇති දෙයක් කියවන්නේ කෙසේද?  ඉංග්‍රීසිය ඉගෙනීමට පෙර ඔබට මෙම හැකියාව තිබිය යුතුමය.  එය එතරම් අපහසු දෙයක්ද නොවේ.  ඔබේ උනන්දුව හොඳින් ‍තිබේ නම්, පැය කිහිපයකින් ඔබට මෙම හැකියාව ඇති කර ගත හැකිය.  මුල සිට පියවරෙන් පියවර එය උගන්වන්නම්.   මුලින්ම මිනිසා භාෂාවක් භාවිතා කළේ ශබ්දයෙන් පමණි.  එනම් ලිඛිත භාෂාව ඇති වූයේ පසු කාලයකදීය.  කටින් නිකුත් කරන ශබ්ද කනින් අසා ඔවුන් අදහස් උවමාරු කර ගත්තා.  පසුව ඔවුන්ට වුවමනා වුණා මෙම ශබ්ද කොලයක හෝ වෙනත් දෙයක සටහන් කර ගන්නට.  ඒ සඳහායි අකුරු නිර්මාණය කර ගත්තේ.  එම අකුරු නියෝජනය කරන්නේ ශබ්දයි .  මෙසේ මූලික අකුරු කිහිපයක් ඔවුන් එක එක භාෂාව සඳහා නිර්මාණය කර ගත්තා.  ඉංග්‍රීසියේදී මෙලෙස මූලික අකුරු 26ක් ඇත.   එය ඉංග්‍රීසි හෝඩිය ලෙස හැඳින් වෙනවා. අප ඉගෙන ගත යුත්තේ මෙම අකුරු මඟින් නියෝජනය කෙරෙන ශබ්ද මොනවාද යන්නයි.  එවිට ඔබට ඉංග්‍රීසි ලිවීමට හා කියවීමට හැකි වෙනවා.  ඊට පෙර අප අකුරු 26 දැනගත යුතුයි.  එම අකුරු 26 පහත දක්වා ඇත.  ඉංග්‍රීසියේදී සෑම අකුරක්ම “සිම්පල්” හා “කැපිටල්” ලෙස දෙයාකාර

කතාවක් කර පොරක් වන්න...

කෙනෙකුගේ ජීවිතය තුල අඩුම වශයෙන් එක් වතාවක් හෝ කතාවක් පිරිසක් ඉදිරියේ කර තිබෙනවාට කිසිදු සැකයක් නැත. පාසැලේදී බලෙන් හෝ යම් සංගම් සැසියක හෝ රැස්වීමක හෝ එම කතාව සමහරවිට සිදු කර ඇති. පාසලේදී කතා මඟ හැරීමට ටොයිලට් එකේ සැඟවුනු අවස්ථාද මට දැන් සිහිපත් වේ. එහෙත් එදා එසේ කතා මඟ හැරීම ගැන අපරාදේ එහෙම කළේ යැයි අද සිතේ. යහලුවන් ඉදිරියේ "පොර" වෙන්න තිබූ අවස්ථා මඟ හැරුණේ යැයි දුකක් සිතට නැඟේ. ඇත්තටම කතාවක් කිරීම "පොර" කමකි. දක්ෂ කතිකයන්ට සමාජයේ ඉහල වටිනාකමක් හිමි වේ. පාසැලේදී වේවා, මඟුලක් අවමඟුලක් හෝ වෙනත් ඕනෑම සමාජ අවස්ථාවකදී වේවා දේශපාලන වේදිකාව මත වේවා කතාවක් කිරීමේදී පිලිපැදිය යුත්තේ සරල පිලිවෙතකි. එහෙත් එම සරල පිලිවෙත තුල වුවද, තමන්ගේ අනන්‍යතාව රඳවන කතාවක් කිරීමට කාටත් හැකිය. පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයා වෙනස් වේ. එම වෙනස ප්‍රසිද්ධ කතා (public speaking) තුලද පවත්වාගත හැකිය. මේ ගැන මට ලිපියක් ලියන්නට සිතුනේ මාගේ මිතුරෙකුට ප්‍රසිද්ධ කතාවක් කිරීමට අවශ්‍ය වී, ඒ ගැන මේ ළඟ දවසක අප පැයක් පමණ සිදු කළ සංවාදයක් නිසාය. මා ප්‍රසිද්ධ දේශකයකු නොවුණත් මේ විෂය සම්බන්දයෙන් පාසැල් කාලයේ සිටම පත

දෛශික (vectors) - 1

එදිනෙදා ජීවිතයේදිත් විද්‍යාවේදිත් අපට විවිධාකාරයේ අගයන් සමඟ කටයුතු කිරීමට සිදු වෙනවා . ඉන් සමහරක් නිකංම සංඛ්‍යාවකින් ප්‍රකාශ කළ හැකි අගයන්ය . අඹ ගෙඩි 4 ක් , ළමයි 6 දෙනෙක් ආදී ලෙස ඒවා ප්‍රකාශ කළ හැකියි . තවත් සමහර අවස්ථාවලදී නිකංම අගයකින් / සංඛ්‍යාවකින් පමණක් ප්‍රකාශ කළ නොහැකි දේවල් / රාශි (quantity) හමු වේ . මෙවිට “මීටර්” , “ තත්පර” , “ කිලෝග්‍රෑම්” වැනි යම් ඒකකයක් (unit) සමඟ එම අගයන් පැවසිය යුතුය ; නැතිනම් ප්‍රකාශ කරන අදහස නිශ්චිත නොවේ . උදාහරණයක් ලෙස , “ මං 5 කින් එන්නම්” යැයි කී විට , එම 5 යනු තත්පරද , පැයද , දවස්ද , අවුරුදුද ආදි ලෙස නිශ්චිත නොවේ . මේ දෙවර්ගයේම අගයන් අදිශ (scalar) ලෙස හැඳින්වේ . අදිශයක් හෙවත් අදිශ රාශියක් යනු විශාලත්වයක් පමණක් ඇති දිශාවක් නැති අගයන්ය . ඔබේ වයස කියන විට , “ උතුරට 24 යි , නැගෙනහිරට 16 යි” කියා කියන්නේ නැහැනෙ මොකද දිශාව යන සාධකය / කාරණය වයස නමැති රාශියට වැදගත්කමක් නැත . එහෙත් සමහර අවස්ථා තිබෙනවා අගයක් / විශාලත්වයක් (magnitude) මෙන්ම දිශාවක්ද (direction) පැවසීමට සිදු වන . මෙවැනි රාශි දෛශික (vector) ලෙස හැඳින්වේ . උදාහරණයක් ලෙස , ඔබ යම් “බලයක්

දැනගත යුතු ඉංග්‍රිසි වචන -1

ඉංග්‍රිසි බස ඉගැනීමේදී වචන කොපමණ උගත යුතුද, එම වචන මොනවාදැයි බොහෝ දෙනෙකුට මතුවන ගැටලුවක් වන අතර, බොහෝ දෙනා ඊට විවිධ පිලිතුරුද සපයා ඇත. මේ ගැන හොඳින් පරීක්ෂණය කර ඇමරිකානු ආයතනයක් විසින් වචන 5000ක ලැයිස්තුවක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එම ලැයිස්තුව මා කෙටස් දෙකකට (දිගු වැඩි නිසා) සිංහල තේරුම්ද සහිතව ඉදිරිපත් කර ඇත. (මේවා සැකසුවත් සෝදුපත් බලා නැති නිසා සුලු සුලු දෝෂ සමහරවිට තිබිය හැකිය). පහත ලැයිස්තුවේ වචන 2500ක් ඇත.    Word    තේරුම        be    ඉන්නවා    and    හා    of    ගේ    in    තුල    to    ට    have    තියෙනවා    to    ට    it    ඒක, ඌ    I    මම    that    ... කියලා, ඒ/අර, ඒක/අරක    for    සඳහා    you    ඔබ, ඔබලා    he    ඔහු    with    සමඟ    on    මත    do    කරනවා, "මෙව්ව කරනවා"    say    කියනවා    this    මේ, මේක    they    උන්, ඒවා, ඒගොල්ලෝ    at    දෙස, අසල    but    නමුත්    we    අපි    his    ඔහුගේ    from    සිට, ගෙන්    not    නැහැ    by    විසින්, මඟින්    she    ඇය    or    හෝ, හෙවත්    as    විට, නිසා, වශයෙන්    what    මොකක්ද,