Sunday, March 25, 2018

Proposal for Reforming Amateur Radio Service in Sri Lanka


I am writing to the chairman and director general of the Telecommunication Regulatory Commission of Sri Lanka on some aspects and problems of Amateur Radio. The following is the full text thereof.
Proposal for Reforming Amateur Radio Service in Sri Lanka, and thereby Advancement in Activities related to Education, Science, Technology, and Other Amateur Fields.


A set of proposals to reform the laws and regulations in Sri Lanka relating to Amateur Radio service:
In order to streamline some irregularities and inconsistencies between the national standards and practices and the world standards and practices;
In order to make it safer in terms of radiation and lightning hazards;
In order to improve the conditions and the environment in the local context comparable with the rest of the world and to remove several barriers which keep this service from advancing and serving the nation;
In order to popularize this service among professionals in such various fields as science & technology, engineering, medical, teaching, research & development, management, agriculture, etc;
In order to make this service an integral part of such amateur activities like amateur astronomy, citizen/community scientists, pro-activists in environment protection, animal rights, and other public interests;
In order to encourage school children and students in higher education to study, explore, experiment, and be actively engaged in science & technology;
And eventually to gain some momentum and much needed productivity in various aspects in the country.

Brief Introduction to Amateur Radio

Amateur Radio service (ආධුනික ගුවන් විදුලි සේවාව), also simply known as HAM is a service that is recognized and practiced in every country in the world (except two or so countries like North Korea, that have banned it) ever since radio technology was invented. In both the global and Sri Lankan contexts, Amateur Radio is as old as the regular radio service.

The ITU (International Telecommunication Union) in Geneva, Switzerland, the United Nation’s affiliated institution in charge of international regulation of telecommunication overseas and sets standards and good practices for Amateur service worldwide.

Each country shall give due regard to the ITU’s regulations, but shall have the exclusive rights to manage and administrate Amateur Radio service within its territory.  Thereby, the Telecommunication Regulatory Commission of Sri Lanka (TRCSL) is the sole regulatory body in Sri Lanka for Amateur Radio service.

Amateur Radio is defined by the ITU in its RadioRegulations (RR) as

A radio communication service for the purpose of self-training, intercommunication and technical investigations carried out by amateurs, that is, by duly authorized persons interested in radio technique solely with a personal aim and without pecuniary interest. (ITU’s RR section 1.56)”

It is practiced throughout the world both as an educational/experimental tool, and as a hobby by the old and the young alike (more than 3 million people). Although in the formative years, only engineers/inventors were engaged, but now the laymen (not much knowledgeable in science or engineering) outnumber the engineers and suchlike.

To engage in Amateur Radio, first you have to pass some exams and get a license from the national regulator body (in Sri Lanka, the TRC). After getting the license, you are legally allowed to keep radio signal transmitting equipment to transmit (and of course even to receive) on permitted frequency ranges. With the radio equipment you can communicate with any amateur radio operator in the world (subject to various international and national regulations).

Problems and Proposals for Rectification

The main problem in Sri Lanka is not having enough operators engaged in this interesting service. For comparison I list down figures of some countries below (main source: Wikipedia).

Number of operators
As a percentage of population
Over 800,000
Over 435,000
Over 176,000
Over 75,000
Over 15,000
Around 400

Before interpreting the above figures, I would like to remind you the fact that Sri Lanka holds a pioneering and prestigious status in the radio technology. We had the first radio broadcasting service (now known as the Sri Lanka Broadcasting Corporation) initiated by Edward Harper, in the South Asia, and it was one of the first radio stations in the world too. Compared to many other third world or developing countries, Sri Lanka has been having a far greater literacy rate.

Both as a percentage and as an absolute number, the number of Amateur Radio operators in the country is extremely low. Ever since this service started in the country, this problem has been existent.

You must take into account the fact that very big countries as Russia, China, Canada, America, Australia, and small countries like Sri Lanka, Singapore all get roughly the same frequency ranges and privileges. Therefore, it is very unfortunate to see that we waste the invaluable frequencies without being utilized by the citizens of the country for their personal betterment and national interests.

Taking all historical, technical, and other factors into consideration, it is required to raise the number from 400 at least to 25,000 so that it would be 0.1% as a percentage of the total population.
This target would seem like a lofty unrealistic expectation to some people, but I must stress it is still very much feasible. Sri Lankan community is technology-savvy and quick to adopt newer technologies and equipment. The adoption rate of the Internet and related technologies, cellular phones, smart devices is appreciably high in the country.

Then, what is impeding the advancement of Amateur Radio Service in the country? I find a few hurdles that I would list below.

     1.       There are no enough awareness programs to introduce Amateur Radio. In national newspapers, the country’s very few educational magazines like Vidhusara (from Upali newspapers), and even in electronic media like television and radio, you hardly see any program or article on amateur radio. For instance, I have never seen at least ONE program to promote it on television, and have read only two or three articles in printed media in my entire life of 37 years so far. Personally, I got to know about Amateur Radio whilst I was in grade 9 in school by reading an interesting article about it in Vidhusara (the first article).

      It’s not a responsibility on the government, in fact, to promote it. It must be taken by the whole Amateur Radio community in the country. Anyway, this lack of awareness is a huge problem that keeps it being popular in the country. Ask 10,000 people randomly about Amateur Radio, I am pretty sure 9,999 people even wouldn’t have heard of it.

      I have felt that SOME existing (senior) Radio Amateurs want it to be confined to a select English-speaking elite group. In other parts of the world where Amateur Radio thrives, the picture is entirely different. The senior and the junior alike work together to make it more enjoyable, useful, and accessible.

     2.       The very few people who get to know about this have to face further difficulties when they try to engage in this. The major problem is the language barrier. There are no books in Sinhala language to study it. There are hundreds of good books and thousands of good articles on the Internet and magazines, and tons of videos in YouTube, all in English.

     3.       The exams conducted are also in English medium. Therefore, even though some people somehow or other learn (from others and experience) about it, they are afraid to face the exam. For instance, the several students I spoke to are very much interested in it, but are so afraid to do the exams. Without passing these exams, you cannot engage in Amateur Radio.

     4.       There is no organized effective management of this service. As a result, there are a lot of confusion, disarray, and discouragement. For instances:

      You can’t readily get the syllabuses for the exams.

      The very little information (including regulations) is not even readily available. Almost all (seniors) just give their opinions based on their past experiences, not the facts necessarily, when asked questions regarding regulations. That clearly shows how much little factual substance has been flown across the Amateur Radio community.

     The TRC website still shows incorrect details (for example, emission table shown on their website is totally disarrayed). I can cite another example, where the TRC website says the minimum age to be qualified as a Radio Amateur is 16, but the very recent Amateur exam (concluded a few days ago) had a different age as the answer.

     You cannot find an official band plan; but the very recent amateur exam talks about the necessity/importance of a band plan.

     The exams are not conducted regularly; for instance, the amateur exams scheduled for the last year were conducted in March of this year. The TRC gives the excuse that not that many people sit for the exam. However, not holding the exams regularly is a deprivation of the rights of the several candidates who wish to do it.

     The exam papers are full of grammatical, technical errors. They are so grossly carelessly prepared that very often those questions leave you with no firm answer. It seems that nobody knowledgeable in Amateur Radio proofreads the questions. In such occasions, the invigilators present in the examination hall can’t clarify the questions either, because they don’t have any idea about Amateur Radio.

     Everybody seems to be keeping silent on these matters as if there is nobody to account for.

As solutions for those problems mentioned and not mentioned above, and to make it more accessible for the majority, I suggest the following simple steps to be taken.

     1.       Have the syllabuses for the 3 exams (for the 3 classes of the license) be reviewed to make it comparable with the other countries and newer standards/practices, and make them readily and publicly available on the TRC website and at the TRC headoffice.

     2.       Consolidate all the laws and regulation relating to Amateur Radio service, and re-gazette it correctly, eliminating all inconsistencies and errors.

      Even the current government gazette enforcing the regulations on Amateur Radio shows tables of frequencies and permitted emissions in each frequency band inaccurately.

      For example, there is some gray area with regard to frequency ranges permitted for Radio Amateurs in Sri Lanka. The ITU’s regulations and the government gazette show different ranges sometimes. Some senior radio amateurs when asked by me how to deal with it said to go ahead with the more relaxed ITU regulations (but I know it is illegal because it is not listed in the gazette).

      People bend the law or just ignore the law when the law is not clear and the state of affairs is in anarchy.

     3.       Make a new law/regulation to mandatorily conduct the amateur exams two times a year as it has been in the past. Now the TRC has the discretion to conduct it at its wish.

      If the TRC is overwhelmed with its other money-hungry duties (normal duties), then it can authorize the Radio Society of Sri Lanka (RSSL) to conduct exams regularly. This is how happens in the USA too (if the RSSL consents only).

     4.       At the moment, exams are in English medium only. Make it available in Sinhala language too. Then the candidate can select the language medium. Most other countries hold their amateur exams in their local languages. The language should not be a barrier to enter and engage in the service. You can use technical terms in English, but sentences must be in Sinhala (in the Sinhala medium paper that I propose). To engage in Amateur Radio, English is just a “better-to-have” rather than a “must-to-have”.

     The language right is a fundamental human right in the current Republic Constitution too, where the Article 21(1) of it states as:

      “A person SHALL be entitled to be educated through the medium of either National Languages

provided that the provisions of this paragraph shall not apply to an institution of higher education where the medium of instruction is a language other than a National Language.”

     It is not comparable to teaching in English in universities; university education is oriented towards making people fit for employment and academia. Amateur Radio is entirely different – it is mainly a hobby that can be utilized for other significant things. It is not a tertiary/higher education.

     5.       Create officially a new section/office in the TRC to oversee the Amateur Service, inter alia, expeditely and effectively. Even a single competent officer is good enough for now.

Further Deliberations

Amateur Radio is currently practiced in Sri Lanka as a hobby only, but it can be utilized for achieving other significant objectives. I would like to briefly elaborate on some of things that Sri Lanka should consider when making policy decisions on Amateur Radio.

     1.       It can and should be popularized among the school children (above 14 or 16 years old). Working with radio equipments and various antennas, and the sheer knowledge they get about physics, electricity/electronics, space weather (the sun, the earth, magnetic fields, ionosphere, etc) will make them have a better grip on science and technology and engage in explorations. I think Sri Lanka needs such mindsets in the young people to propel the country forward in this fast-advancing world.

      Sri Lanka needs a science-oriented knowledge-based society, and it is one of the government’s objectives as well since some time now. For instance, in other countries, Amateur Radio is used to let school children converse with the astronomers and scientists in the International Space Station (ISS) which is orbiting in the space. Like that, there are many novel ways to kindle the curiosity, passion, and fervor  among the young people in education, science, technology, etc.

     2.       It should also be popularized among the educated students in universities and higher education. They too will tend to explore things in more practical and enjoyable manner. It can be carefully steered in a way to let a flow of knowledge diffuse among themselves, and between them and the school children. They can be encouraged to explore and research into radio technology and other fields rather than confining them to a mere hobby.

     3.       As a healthy and lovely hobby it can be enjoyed by professionals like lawyers, doctors, engineers, teachers, artists, journalists, etc. It seems that the only hobby for most people in Sri Lanka is now to keep their eyes and ears glued on to the television and facebook these days.

     4.       There are some other amateur services/fields in the country, like amateur astronomy. In some other countries, they discover many important things. In Sri Lanka too there are such amateur science institutions, but their activity is relatively low.

      Moreover, there are many active organizations who work for the betterment of nature (wild life), human rights, etc. These communities do a great job in the public interest on a voluntary basis.

     I suggest fusing these amateur science and public interest activities with Amateur Radio.

     For that, registered amateur science personnel (eg, amateur astronomer) and public interest activists must be allowed to use a few (or at least a single) radio frequency that coincides with Amateur Radio for their intercommunication (knowledge sharing).

     Obviously they cannot be allowed to use all the Amateur Radio bands without doing the exams. However, they may not be that much interested to study all HAM stuff to get a license too. As a compromising solution I suggest to create another class in Amateur Radio service (let’s call it “Open Class”) with limited privileges just below the now lowest class Novice, and put these important personnel in that class (maybe subjecting them to a very easy short MCQ paper).

     5.       Get the Amateur Radio service into the country’s emergency response framework. In many countries like the USA, Canada, they have been successfully implementing it. Anyway, their (Radio Amateurs’) support is voluntary and full of passion and patriotism. They can relay important communication among related state and other authorities. Amateur Radio service is excellent in places and situations where communication infrastructure is badly affected (electricity down, communication towers not functional, etc).

      Regularly (annually), training and drilling exercises can be done (as in other countries) with the participation of relevant parties. This voluntary passionate participation is of extremely high significance because they will be spread and inter-mingled with the rest throughout the country with this valuable know-how and can lead the people in their local areas till official emergency teams arrive in emergencies.

     6.       Include in the syllabuses of Amateur Radio exams (at least in the Advance class license) scientific knowledge on non-ionizing radiation (caused by radio waves), and make new explicit regulations on such radiation hazards based on ICNIRP ( International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection) and FCC standards, and regulations on protection from lightning hazards.

     7.       Explicitly allow digital Amateur Radio communications (digital modes) that are currently existent and will be available in the future on the condition that it is permitted if the encoding used is public. This is the standard international practice.

     8.       Make an official bandplan. There is a well-prepared bandplan introduced by the IARU (International Amateur Radio Union) for the IARU/ITU Region 3 which includes Sri Lanka, and we can simply make some adjustments to it and adopt it.

     9.       Remove the unnecessary restriction that now requires Radio Amateurs to get prior approval by the Director General of the TRC to use Amateur Radio equipment in mobile or portable manner. The Radio Amateur is already required by laws and regulations to transmit in permitted frequency bands, and this restriction is redundant and unfit for the modern developed society.
If you carefully read my proposals above, it clearly shows implementing them will not cause any additional burden/expenditure on the government. It is just a matter of making some decisions and adopting a consistent policy, and issuing a gazette notification with regulations.
Obviously and inevitably for Amateur Radio be a resourceful and enjoyable activity, the number of Radio Amateurs must increase tremendously. With just a few hundred, you cannot do a productive work in the long term. 
I am zillion percent sure the number can be increased if the language barrier is removed by the government. We (including me) can work together to popularize it then. My personal view is that it can be brought up as a tool for research and explorations, and as a tool to kindle the passion for science among the young people in the country, rather than as a hobby alone.
I am happy to mention that personally I have already taken some pains to do that. I have written more than 1000 pages in Sinhala medium on Amateur Radio & telecommunications (and more than 1000 pages again in Sinhala about electronics too) and have published it freely over the Internet so anyone can read it (just during the last 2 years). I intend to write about it in the local papers and magazines (if I am given the opportunity by the papers).
In case you lack enough manpower to do some of the work that I propose here, I am willing to offer my time and service in such tasks as translation of the questions in the Amateur exams from English to Sinhala medium, proofreading the questions, designing the bandplan, etc.
I hope you will give your due consideration and take prompt action for the advancement of Amateur Radio service, and incidentally betterment of the country. Thank you.

Sumith Wanni Arachchige
Saturday, March 24, 2018

Mr. Austin Fernando, The Secretary to the President and the Chairman of the TRCSL
Mr. Jayathilake, The Director General of the TRCSL

Copied to:
Prof. Sirimali Fernando, The Chairperson of the National Science Foundation of Sri Lanka
Prof. Chandana Jayaratne, The chairman of the Sri Lanka Association for the Advancement of Science
Mr. Christy Perera, The Secretary to the Radio Society of Sri Lanka
International Amateur Radio Union

Blind copies to:
Read More »

Saturday, March 17, 2018

අලි බබා සහා හොරු සමඟ හෙලුවෙන්

විශේෂ අපරාධ මහාධිකරණයක් ස්ථාපනය කිරීම සඳහා කෙටුම්පතක් පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් වී ඇති අතර, එය මේ මොහොත වන විට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ අභියෝගයටද ලක් කෙරී ඇත. විරුද්ධ පාර්ශව මූලිකව පොදු විපක්ෂය හා ලංකා නීතිඥ සංගමයයි. එහෙත් ඒ දෙගොල්ලන්ගේ ස්ථාවර වෙනස්ය. බැලූබැල්මට කිසිවෙකුට මීට විරුද්ධ වීමට බැරිය. තවද, එය රටේ ජාතික මැතිවරණ දෙකකින්ම ජනවරමකින්ද සම්මත වූ ඡන්ද පොරොන්දුවකි. එකවරම එය ජනමත විචාරණයකින් සම්මත වූවක් සේ නොසැලකිය හැකි වුවත්, ජනයා ඊට පක්ෂ වී තිබෙන බව ගම්‍ය කළ හැකිය.

රටේ නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම ගොලුබෙලි ගමනේය. නීතිඥ ප්‍රජාවට නම් එම අධිකරණ කටයුතු ප්‍රමාදය ලොතරැයියකට සමානය. එනිසාදෝ ලංකා නීතිඥ සංගමය දැඩි ලෙස ඊට මැදිහත් නොවී අවශ්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ ඉල්ලා නොසිටින්නේ (වරින් වර කුඩා නිවේදන නිකුත් කරනවා හෝ වොයිස්කට් දෙනවා හැරෙන්නට). රන්ජන් රාමනායක උසාවි හා නීතිඥයන් ගැන පැවසූ දේට අපද සියයට අනන්ත ගණනකින් එකඟ වේ.

එවැනි තත්වයක් තුල, රටේ සම්පත් බිලියන ගණනින් සොරකම් කළ එවුන්ගේ නඩුවත් කඩිනමින් ඇසීමට මෙවැනි උසාවියක් බිහි කිරීම පැසසිය යුත්තකි. එයද අනෙක් මහාධිකරණය මෙන්ම තවත් මහාධිකරණයක් පමණි. එයද රටේ සෙසු අධිකරණ සේම පරිපාලනය වන්නක් වනු ඇත. ඊට පත් වන්නේද රටේ වෙනත් අධිකරණවල සිටින විනිසුරුවන් වැනිම විනිසුරුවන්ය. රටේ පවතින පොදු නීතියමයි එහිත් ක්‍රියාත්මක වන්නේ. ඉතිං, එවන් අධිකරණයකින් කෙනෙකුට අවාසියක් අවැඩක් වන්නේ කෙසේද? චෝදනා ලද්දෙකු අවංකවම තමන් නිර්දෝෂි යැයි සිතන්නේ නම් හෝ තමන්ගේ නිර්දෝෂි බව ඔප්පු කිරීමට සාක්ෂි ඇත් නම්, ඇත්තටම ඔවුන්ද මෙවැනි උසාවියක් ඇති වීම ගැන සතුටු විය යුතුය. අසතුටු විය හැක්කේ ඇත්තටම පාදඩ සොරුන්ය; රට මංකොල්ල කාපු එවුන්ය.

රටේ පවතින පොදු තත්වයට සාපේක්ෂව පුරවැසියෙකුට සිතිය හැකියි එය තමන්ගේ මානව අයිතියක් උල්ලංඝනය වීමක් ලෙස මොකද තමන්ගේ නඩු වසර ගණන් ඇදෙද්දී තෝරා ගත් නඩු සීග්‍රව ඇසෙන නිසා. එසේ නම්, ඊට විරුද්ධව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඉදිරියට යා යුත්තේ සාමාන්‍ය ජනයාය. එහෙත් දැන් ඊට විරුද්ධව ගොස් ඇත්තේ වෙනත් පිරිසකි. පොදු විපක්ෂයේ නියෝජිතයන් ඊට විරුද්ධ වීම කාටත් ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස පැහැදිලි කරුණකි. ඔවුන් කලබල වී ඇත. අමුතුවෙන් අටුවා ටීකා ඒ ගැන ලිවීමට අවශ්‍ය නොවේ.

නීති සංගමය විරුද්ධ වන්නේ එම කෙටුම්පතේ ඇති යම් යම් යෝජනා ස්වල්පයක් ගැන පමණි. ඉන් එකක් වන්නේ මෙතෙක් නීතිපති සතුව තිබූ යම් අභිමත බලයක් ඉන් වංචා දූෂන විමර්ෂන කොමිසමේ අධ්‍යක්ෂක ජනරාල්ටද හිම වීම ඔවුන් පිලි ගන්නේ නැත. එහෙත් එය අපට ගැටලුවක් නොවේ. නීතිපති යනුද අධයක්ෂක ජනරාල් යනුද රජයේ ස්වාධීන ආයතන දෙකක ප්‍රධානින්ය. ඔවුන් දෙදෙනාටම බලය හිමි වන්නේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙනි. ඉතිං, නීතිපතිම සියලු බලතල ඉසිලිය යුතු යැයි කියන්නේ මන්ද? මා කල්පනා කරන ලෙසට, නීතිඥ සංගමය යෝජනා කළ යුත්තේ, නීතිපතිගෙන් දැනට ඔහු සතුව තිබෙන බලතල එසේම තිබෙන්නට හැර, අධ්‍යක්ෂක ජෙනරාල්ටද කෙටුම්පතේ කියනා යම් බලතල කිහිපයක් සමපාත වන සේ පැවරීමයි. එවිට දෙදෙනාටම නඩු පැවරීමට  හැකියාව ලැබේවි. දෙදෙනා සාකච්ඡා කර නඩු පැවරීම තවත් ශක්තිමත් හා අප්‍රමාද අයුරින් සිදු කළ හැකි වනු ඇත.

නීතිඥ සංගමය විරුද්ධ වන අනෙක් කරුණ වන්නේ මෙම මහාධිකරණයෙන් දුන් තීන්දුවක් සම්බන්දයෙන් යම් පාර්ශ්වයක් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට අභියාචනා කිරීමේදී පංච පුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ලක් විසින් එවැනි නඩුද අඛණ්ඩව පැවැත්වීම ප්‍රායෝගික නොවන බවයි. එහෙත් මෙම නඩුවල තිබෙන බැරෑරුම්කම හා දැනටමත් ප්‍රබල සාක්ෂි පැවතීම හා එවන් නඩු සිය ගණනක් නොපැවතීම යන කරුණු මත ඒවාට ප්‍රමුඛතාව ලබා දීම එතරම් අප්‍රායෝගික නොවේ. මට නම් පෙනෙන්නේ, නීතිඥ සංගමයේ "පුරුෂාධිපත්‍යය" අවධි වී මේවාට විරුද්ධ වීමක් සේ පමණි. සංගමයේ සිටින යම් අයගේ පොරත්වය ඔසවා තැබීමට කරන සෙල්ලමකි. කෙසේ වෙතත්, පොදු විපක්ෂය කියන තර්කය නීතිඥ සංගමය පිලි නොගන්නා බව පෙනේ. ඒ අනුව අප සිතන්නේ අධිකරණ ශාලාව තුල කරුණු දැක්වීමේදී පොදු විපක්ෂයේ තර්කනයට විරුද්ධවද තම අදහස් නීතිඥ සංගමය විසින් දක්වනු ඇත කියාය.

මේ අතරේ තවත් සැකයක් මතු වේ. එනම්, රනිල්ගේ සර්ව රෝග නිවාරණය මෙම කෙටුම්පත හරහා විසඳා ගනීවිදෝ යන්නයි. පොදු විපක්ෂය නැවත කඩිමුඩියේ රනිල්ට විරුද්ධව විශ්වාසභංගය කතා බහට ගැනීම අවිශ්වාස කටයුතු වේ. එකිනෙකාගේ ක්‍රියාදාම අවසානයේ තිරයේ පිටුපස හිලව් කර ගැනීමට ඉඩ තිබේ. ඒ ගැනත් අප සිහියෙන් සිටිය යුතුය.
Read More »

Wednesday, March 14, 2018

Death of a cosomological phenomenon

The black-hole absorbing all fermions 
And bosons of knowledge of science
Radiating theories of quarks and cosmos 
Ultimately transcended spiritually 
Through a divine quantum tunnel 
In its worm-hole to another universe of paradise 
To live with the God... 
RIP Stephen Hawking...

Read More »

Monday, March 12, 2018

ඉලෙක්ට්‍රෝනික්ස් IV (Electronics) - 7


ට්‍රාන්සිස්ටරයේ භාවිතාව

මූලික වශයෙන් ට්‍රාන්සිස්ටරයක් භාවිතා කරන ආකාර 2ක් පවතී.

1. සංඥා වර්ධනය (signal amplification)

2. ස්විචකරණය (switching)

මෙතෙක් ට්‍රාන්සිස්ටර් පාඩම් මාලාව තුල සංඥා වර්ධනය ගැන තමයි කතා කරමින් සිටියේ (විශේෂයෙන් වින්‍යාස පාඩම තුල). එනිසා වර්ධනය සඳහා ට්‍රාන්සිස්ටරයක් යොදා ගැනීම පිලිබඳ දළ අවබෝධයක් ඔබට තිබෙනවා. ට්‍රාන්සිස්ටරය ස්විචයක් ලෙස භාවිතා කිරීමයි ස්විචිකරණය හෙවත් ස්විචිං ලෙස හැඳින්වෙන්නේ. පසුවට විස්තරාත්මකව මේ ගැන ඉගෙන ගැනීමට ඉඩ තබා දැනට දළ අවබෝධයක් මේ ගැනත් ලබා ගමු.

ස්විචයක් යනු යම් ශක්තියක්/විදුලියක් අවශ්‍ය වෙලාවට ගලා යෑමට සලස්වා අවශ්‍ය වෙලාවන්ට ගලා යෑම නැවතීමට/කැඩීමට හැකි උපාංගයක්නෙ. විවිධාකාරයේ ලොකු කුඩා ස්විච ඔබ දැක ඇති. උදාහරණයක් ලෙස, නිවසේ විදුලි බුබුලු/උපාංග ඔන් ඕෆ් කරන ස්විචයක් ගැන සිතා බලන්න. ඒ සෑම ස්විචයකම පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ අවස්ථා දෙකක් පැවතීමයි - එක්කෝ ඔන් වේ; නැතහොත් ඕෆ් වේ. ඔන් යන වචනය වෙනුට closed යන වචනයද, ඕෆ් යන වචනය වෙනුවට open යන වචනයද සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා වේ. ඊට හේතුව ස්විචය ඔන් කළ විට පරිපථය සම්පූර්ණ හෙවත් සංවෘත (closed) වීම හා ස්විචය ඕෆ් කරන විට පරිපථය බිඳී යෑම හෙවත් විවෘත (open) වීමයි.

තවද, අවට තිබෙන එම විවිධාකාරයේ ස්විච අතින් ක්‍රියාත්මක කරවන (manual) ඒවාය (“අතින් ක්‍රියාත්මක කරවන” යන අර්ථය සඳහා ඉංග්‍රිසි manual යන්නට හොඳ සිංහල වචනයක් සෙවූ නමුත් හමු නොවූ හෙයින් “හස්තකෘත” යන වචනය මා යෝජනා කරමි). එහෙත් ඔන් ඕෆ් හැකියාව තිබෙන නමුත් අතින් ක්‍රියාත්මක නොවන ස්විචද විදුලියේදී තිබෙනවා. ඒවා ඉලෙක්ට්‍රොනික් ස්විච ලෙස අවශ්‍ය නම් හැඳින්විය හැකියි. ඒ සඳහා බහුලවම යොදා ගන්නේ ට්‍රාන්සිස්ටරයි. ඉලෙක්ට්‍රොනික් ස්විචයක් ක්‍රියාත්මක කරනුයේ තවත් භෞතික සංඥාවකිනි.

එම භෞතික සංඥාව ආලෝකය විය හැකිය; තාපය විය හැකිය; කම්පන විය හැකිය; විද්‍යුත් හෝ චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් විය හැකිය; ශබ්දය විය හැකියි; පීඩනයක් විය හැකියි. එම භෞතික සංඥාව විදුලිය වුවද විය හැකිය. එම සංඥාව විද්‍යුත් වන විට කෙලින්ම එම විද්‍යුත් සංඥාව මඟින් ට්‍රාන්සිස්ටර් ස්විචය ක්‍රියාත්මක කරවිය හැකිය. ආලෝකය, කම්පනය, තාපය ආදි භෞතික සංඥාවක් වන විට පලමුව කිසියම් සංවේදකයක් (sensor) යොදා ගෙන එම සංඥාවට අනුරූප විද්‍යුත් සංඥාවක් බවට පරිවර්තනය කර, අන්න එම විද්‍යුත් සංඥාව මඟින් ට්‍රාන්සිස්ටර් ස්විචය ක්‍රියාත්මක කරවිය හැකියි. ඉතිං, සාමාන්‍ය හස්තකෘත ස්විචයකට විවිධ භෞතික සංඥාවකට අනුව ඔන් ඕෆ් වීමේ හැකියාව ඉබේම නැත.

ඉහත වම් රූපයෙන් පෙන්වා තිබෙන්නේ තාපය තර්මොකප්ල් නම් තාප සංවේදී පාරනායකයකට යොමු කර, එමඟින් තාප සංඥාව විද්‍යුත් සංඥාවක් බවට පරිවර්තනය කර, එම ට්‍රාන්සිස්ටරය විද්‍යුත් වශයෙන් ස්විචිකරණයට ලක් කරන ආකාරයයි. එහි දකුණු රූපයෙන් පෙන්වන්නේ එලෙසම ශබ්ද තරංගයක් මයික් එක නම් පාරනායකය මඟින් අනුරූප විද්‍යුත් සංඥාවක් බවට පත් කර ට්‍රාන්සිස්ටරය ස්විචකරණය කරන ආකාරයයි. එහිදී අතරමැද ඩයෝඩ 4කින් සැදුම්ලත් “සේතුකාරක ඍජුකරණය” (bridge rectification) සිදු කර ඇත. මෙතැන පොදුවේ පරිපථ නිර්මානකරණයේදී දත යුතු වැදගත් කරුණක් තිබෙන නිසා එය මඳක් විමසා බලමු.

ශබ්ද තරංගය විසින් මයික් එකේ ඇති කරන්නේ ඒසී විදුලි සංඥාවකි. එම පරිපථයේ අප ට්‍රාන්සිස්ටරය යොදා ගන්නේ සංඥා වර්ධනයට නොව ස්විචයක් ලෙසනෙ. ඉතිං ශබ්දයක් ජනිත වන හැම මොහොතෙම ට්‍රාන්සිස්ටරය ඔන් විය යුතුයි. ඒ කියන්නේ ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසය මතට ධන විභවයක් ලැබිය යුතුයි ශබ්දයක් ඇති වන සෑම විටම (එය NPN නිසා). එහෙත් අර සංඥාව ඒසී නිසා විටෙක ධනද, විටෙක ඍනද ලෙස බේස් විභවය ඇති වේවි; එහිදී ධන විභවයක් පවතින අවස්ථාවකදී පමණක් ට්‍රාන්සිස්ටරය ඔන් වේවි; ඍන විභවයක් ඇති විට එය ඕෆ් වී තිබේවි (මෙවිට එය දෝෂයක්නෙ). ඉතිං ශබ්ද තරංගය නිසා හටගත් සංඥාවේ ඍණ කොටස්ද ධන කිරීමටයි ඉහත සේතු ඍජුකාරක පරිපථ කොටස යොදා ඇත්තේ. එවිට ශබ්දයක් ඇති වන හැමවිටම බේසය වෙත යොමු වන්නේ ධන විභවයක්ම පමණි.

තර්මොකප්ල් එකේදී එවැනි සේතු ඍජුකරණයක් අවශ්‍ය නොවේ මොකද එමඟින් ධන හා ඍන යන දෙවර්ගයේම විභවයක් ජනනය නොවේ (එනම් ඒසී විදුලියක් නොව විචලනය වන ඩීසී විදුලියකුයි ඉන් හට ගන්නේ). සේතුකාරකයක් යෙදුවත් කමක් නැත; නමුත් ඉන් කිසි ප්‍රයෝජනයක් ඇති නොවේ.

තවද, ට්‍රාන්සිස්ටර් ස්විචයක් ඔන් ඕෆ් කිරීම ඉතා සීඝ්‍රයෙන් සිදු කළද හැකිය. සිතා බලන්න ඔබට කොතරම් වේගයකින් නිවසේ බල්බයක් ඔන් ඕෆ් කරන ස්විචයක් ක්‍රියාත්මක කළ හැකිද? සමහරවිට තත්පරයකට තුන් වතාවක් පමණ එය ඔන් ඕෆ් කිරීමට ඔබට හැකියාවක් ඇති. එහෙත් ට්‍රාන්සිස්ටර් ස්විචයකට තත්පරයකට මිලියන වතාවක් හෝ ඊටත් වැඩියෙන් පහසුවෙන්ම ඔන් ඕෆ් විය හැකියි. සමහර ට්‍රාන්සිස්ටර්වලට බිලියන ගණනක වේගයක් (switching speed) තිබේ. වේගවත් ස්විචකරණය සඳහා වඩා යෝග්‍ය ට්‍රාන්සිස්ටර්ද නිපදවන අතර ඒවා switching transistor ලෙස (හෝ fast switching transistor ලෙසත්) සමහරුන් හඳුන්වයි.

ඉහත විස්තරයට අනුව ට්‍රාන්සිස්ටරයක ක්‍රියාකාරිත්වය ගැන විමසා බලන්න. ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් අග්‍රයට යම් කුඩා සංඥාවක් ඇතුලු වේ. එම සංඥාව විසින් ට්‍රාන්සිස්ටරය එක්කෝ ඔන් කරයි; නැතිනම් ඕෆ් කරයි. ට්‍රාන්සිස්ටරය ඕෆ් වෙනවා යනු අවුට්පුට් ධාරාවක් නැත යන්නයි. ට්‍රාන්සිස්ටරය ඔන් වෙනවා යනු යම් විශාල ධාරාවක් අවුට්පුට් වෙනවා යන්නයි. මෙය හරියට ඩිජිටල් අවස්ථාවක් වැනිය (අවස්ථා 2කින් යම් එක් අවස්ථාවක ට්‍රාන්සිස්ටරය පවතී). තාක්ෂණිකව බලන විට ඇත්තටම ස්විචය ඩිජිටල් උපාංගයකි.

භාවිතාවන් 2ක් ලෙස වෙන වෙනම සාමාන්‍යයෙන් සැලකුවත් ඇත්තටම ඉහත අවස්ථා දෙක මා සිතන විදියට 2ක් නොව එකකි. සංඥා වර්ධනයේදී සිදු වන්නේ ඉන්පුට් කළ යම් සන්තතිකව (continuously) විචලනය වන දුර්වල/කුඩා විදුලි සංඥාවක් ඊට අනුරූප වර්ධිත/විශාල විදුලි සංඥාවක් බවට පත් කිරීමනෙ. එහෙත් ස්විචයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන විට ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් අග්‍රයට ලැබෙන්නේ සන්තතිකව විචලනය වන විදුලියක් නොව අවස්ථා දෙකක් ඇති ඩිජිටල් ආකාරයේ සංඥාවකි (උදාහරණ ලෙස, බේස් ධාරාව 0 හා මිලිඇම්පියර් 1 වන අවස්ථා දෙක). මේ අනුව, ඉන්පුට් ධාරාව 0 වන විට ඊට අනුරූපව අවුට්පුට් ධාරාවද 0 වේවි (ඒ කියන්නේ ට්‍රාන්සිස්ටර් ස්විචය දැන් ඕෆ්); ඉන්පුට් ධාරාව මිලිඇම්පියර් 0.1 වන විට ඊට අනුරූපව වර්ධිත යම් මිලිඇම්පියර් 20ක් වැනි අවුට්පුට් ධාරාවක් පිට වේවි (ට්‍රාන්සිස්ටර් ස්විචය දැන් ඔන්).

ඉතිං, පේනවා නේද ස්විචයක් ලෙස ක්‍රියා කළත් දැනුත් ට්‍රාන්සිස්ටරය සංඥා වර්ධකයක්මයි. මේ හැමතැනම සිදු වන්නේ එකම ට්‍රාන්සිස්ටර් ක්‍රියාව නම් සංසිද්ධියයි. එහෙත් ප්‍රායෝගිකව වැඩ කිරීමේ හා අධ්‍යනය කිරීමේ පහසුව තකා සංඥා වර්ධනය හා ස්විචකරණය වෙන වෙනම සලකමු. ස්විචයක් ලෙසත් ට්‍රාන්සිස්ටරයක් භාවිතා කරන විටත්, වින්‍යාස 3න් කැමති එකක් පරිපථයට ගැලපෙන සේ යොදා ගත හැකියි.

වර්ධනය සඳහා ට්‍රාන්සිස්ටර් යොදා ගැනීමේදී වැදගත් කාරණා කිහිපයක් ගැන දැන ගැනීමට අවශ්‍ය වේ. එකක් නම්, වර්ධනය වන්නේ ධාරාවද, වෝල්ටියතාවද, ජවයද යන්නයි. ඇත්තටම එය තීරණය වන්නේ ට්‍රාන්සිස්ටර් වින්‍යාසය මඟිනි (උදාහරණ ලෙස, කොමන් කලෙක්ටර් වින්‍යාසය වෝල්ටියතා වර්ධනය සඳහා යොදා ගත නොහැකි අතර කොමන් බේස් වින්‍යාසය ධාරාව වර්ධනය සඳහා යොදා ගත නොහැකිය). එකම ට්‍රාන්සිස්ටරය මේ තුන් ආකාරයේම වර්ධනය සඳහා යොදා ගත හැකියි ඊට සුදුසු වින්‍යාසයක් තෝරා ගැනීමෙන්. සාමාන්‍යයෙන් පරිපථ තුල සංඥා යනු වෝල්ටියතාවයි. සංඥා හැඩය නොනැසී හෝ විකෘති නොවී, ඝෝෂාවන්ට එහෙම ඔරොත්තු දීම සඳහා ගැලපෙන වෝල්ට් අගයකින් පැවතීමයි අවශ්‍ය වන්නේ.

එනිසා පරිපථයකදී සංඥාව දුර්වල නම් එම සංඥාවේ වෝල්ටියතාව සුදුසු මට්ටමක් දක්වා වර්ධනය කර ගැනීමට ට්‍රාන්සිස්ටර් යොදා ගන්නවා. මෙවැනි පරිපථයක් වර්ධකයක් (amplifier) හෝ වර්ධක අධියරයක් (amplifier stage) ලෙස හඳුන්වනවා. තවත් විටක එය පෙරවර්ධකය (pre-amplifier / pre-amp) ලෙසද පවසනවා.

එහෙත් සමහර අවස්ථා තිබෙනවා සංඥා වෝල්ටියතාව නොව ජවය වර්ධනය කළ යුතු. කාටත් එකවර සිහියට නැඟෙන එවැනි අවස්ථා 2ක් තිබෙනවා. එකක් නම්, ලවුඩ්ස්පීකර් භාවිතා කර ශබ්දය පිටකරන අවස්ථාවය; අනෙක ඇන්ටනා මඟින් රේඩියෝ සංඥා විසුරුවන අවස්ථාවයි. ශබ්දය වැඩි හඬකින් වැඩි දුරක් යැවීමට වැඩි ශක්තියක් අවශ්‍ය වේ. එලෙසම, රේඩියෝ තරංග වැඩි දුරකට සම්ප්‍රේෂනය කිරීමටත් වැඩි ශක්තියක් අවශ්‍ය වේ. ඉතිං ඒ සඳහා වැඩි විදුලි ජවයක් (ජවය යනු තත්පරයට පිටකරන ශක්තිය) සහිත විදුලි සංඥා ස්පීකරයට හෝ ඇන්ටනාවට යොමු කළ යුතුය. මෙවැනි වර්ධක ජව වර්ධක (power amplifier / power amp) යනුවෙන් හැඳින්වෙනවා.

සාමාන්‍යයෙන් පෙරවර්ධක සඳහා යොදා ගන්නා ට්‍රාන්සිස්ටර් එතරම් රත් නොවේ; විශාලද නොවේ. එහෙත් ජව වර්ධක සඳහා භාවිතා වන ට්‍රාන්සිස්ටර් අධිකව රත් වේ. වැඩි ධාරාවන් සමඟ නොපිලිස්සී වැඩ කිරීමට අවශ්‍ය නිසාත් තමන් තුල උත්සර්ජනය වන තාපය ඉක්මනින් පිටතට පිට කර සිසිල් වීම සඳහාත් මෙවන් ට්‍රාන්සිස්ටර් විශාලව සාදයි (සිසිල් වීම වේගවත් කිරීම සඳහා බොහෝවිට හීට් සින්ක් එකක් ට්‍රාන්සිස්ටර් බඳට සවි කෙරේ). සාමාන්‍යයෙන් මිලද වැඩිය. ජව වර්ධනය සඳහා යොදා ගැනෙන මෙවන් ට්‍රාන්සිස්ටර් ජව ට්‍රාන්සිස්ටර් (power transistor) යන විශේෂිත නාමයෙන්ද හැඳින්වේ.

ජව ට්‍රාන්සිස්ටර් යන නමින් නොහඳුන්වන ට්‍රාන්සිස්ටර්වලට පවා යම් ජව වර්ධනයක් කළ හැකි බව වින්‍යාස පාඩමේදී අප දුටුවා. එවිට පවර් ට්‍රාන්සිස්ටර් අනෙක් ට්‍රාන්සිස්ටර්වලින් වෙනස් වීමට තිබෙන කොන්දේසිය කුමක්ද? මීට ඉතාම නිශ්චිත පිලිතුරක් නැත. සමහරකු පවසනවා යම් ට්‍රාන්සිස්ටරයක් වොට් 1ක් හෝ ඊට වඩා වැඩි අගයක් දක්වා වූ ජවයක් අවුට්පුට් කළ හැකි නම් එය ජව ට්‍රාන්සිස්ටරයක් බව. තවත් සමහරෙකු වොට් 1 වෙනුවට මිලිවොට් 100 අගය සීමාකාරී/කඩඉම් අගය ලෙස සලකනවා. මාද පෞද්ගලිකව පිලිගන්නේ මිලිවොට් 100 අගයයි.

වර්ධක පරිපථවල පමණක් නොවේ ජව ට්‍රාන්සිස්ටර් භාවිතා වන්නේ; ස්විචිං පරිපථවලද ජව ට්‍රාන්සිස්ටර් භාවිතා වේ. කුඩා සංඥාවක් මඟින් විශාල භාරයක් (ලෝඩ් එකක්) ඔන් ඕෆ් කිරීමට මෙවන් පවර් ට්‍රාන්සිස්ටර් යොදා ගැනේ.

තවත් අවස්ථාවකදී (සාමාන්‍ය) ට්‍රාන්සිස්ටර් හා ජව ට්‍රාන්සිස්ටර් යන බෙදීම වෙනුවට, ට්‍රාන්සිස්ටරය ක්‍රියාත්මක කළ හැකි ජවය (power rating) පදනම් කර ගෙන low power (කුඩා ජවයන්), medium power (මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ජවයන්), high power (ඉහල ජවයන්) ලෙස ආකාර 3කින්ද ට්‍රාන්සිස්ටර් වර්ග කෙරේ. ලෝ පවර් යන්නට small signal යන වචනයද යොදා ගත හැකිය. එලෙසම හයි පවර් යන්නට large signal යන වචනය යොදා ගත හැකිය.

තවද, ජව ට්‍රාන්සිස්ටරය වෝල්ට් දහස් ගණනක් වැනි දැවැන්ත VCE අගයකට ඔරොත්තු දෙන ලෙසට නිපදවන විට ඒවා high voltage transistor ලෙස හැඳින් වේ. එමෙන්ම ජව ට්‍රාන්සිස්ටරයක IC අගය ඇම්පියර් දුසිම් ගණනක් සපෝට් කරන විට, ඒවා high current transistor නමින් හැඳින්විය හැකිය.

සංඥා වර්ධනයේදී වේවා ස්විචිංවලදී වේවා ට්‍රාන්සිස්ටරයක් නිසි ලෙස ක්‍රියාකාරී වීමට හැක්කේ යම් සංඛ්‍යාතයක් දක්වා පමණි. ඒ කියන්නේ, යම් ට්‍රාන්සිස්ටරයකට ඉන්පුට් කරන්න බැහැ ඕනෑම සංඛ්‍යාතයක් සහිත සංඥාවක්. සෑම ට්‍රාන්සිස්ටරයකටම යම් බීටා අගයක් තිබුණා සේම, සෑම ට්‍රාන්සිස්ටරයකටම වැඩ කළ හැකි උපරිම සංඛ්‍යාතයක් තිබෙනවා. එනිසා ඒ ඒ ට්‍රාන්සිස්ටරය සපෝට් කරන උපරිම සංඛ්‍යාතය අනුවත් ට්‍රාන්සිස්ටර්වලට විශේෂිත ලේබල් ලැබෙනවා.

පහල සංඛ්‍යාතයන් පමණක් සපෝට් කරන ට්‍රාන්සිස්ටර් AF (Audio Frequency) transistor හෙවත් ශ්‍රව්‍ය සංඛ්‍යාත ට්‍රාන්සිස්ටර් ලෙසත් ඉහල සංඛ්‍යාතයන්ද සපෝට් කරන ට්‍රාන්සිස්ටර් RF (Radio Frequency) transistor හෙවත් රේඩියෝ සංඛ්‍යාත ට්‍රාන්සිස්ටර් ලෙසද සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වෙනවා. ඒෆ් ට්‍රාන්සිස්ටර්වලට වඩා ආර්එෆ් ට්‍රාන්සිස්ටර්වල මිල අධික වීමටද හැකියි. ට්‍රාන්සිස්ටරයක් AF RF ද යන වග තීරණය කෙරෙන කඩඉම් සංඛ්‍යාතය හරියටම නිශ්චිත නැත. එහෙත් දළ වශයෙන් 10MHz ලෙස මා එය සලකනවා. තවත් කෙනෙකු එය 1MHz ලෙසද තවත් කෙනෙකු 30MHz ලෙසද එය සැලකිය හැකියි.

ඒඑෆ් ට්‍රාන්සිස්ටර් යන නම ඊට ලැබී තිබෙන්නේ ඒවා මිනිස් කන සංවේදී වන සංඛ්‍යාත පරාසය වන හර්ට්ස් 20 සිට 20,000 දක්වා වූ කලාපය ආවරණය කරන බැවිනි. එවිට කෙනෙකු අසාවි එසේ නම් කඩඉම් සංඛ්‍යාතය ලෙස හර්ට්ස් 20,000 ගත යුතුව තිබුණා නේද කියා. එහෙත් එම නම යොදා තිබෙන්නේ අඩු සංඛ්‍යාතයන් සහිත යන අර්ථය ගැනීම සඳහා ලේබලයක් ලෙස පමණි; එහෙම නැතිව හරියටම ශ්‍රව්‍ය සංඛ්‍යාත පරාසයටම සීමා කිරීමට අවශ්‍යතාවක් තිබී නැත.

එලෙසම ආර්එෆ් ට්‍රාන්සිස්ටරයට එම නම ලැබුණේ රේඩියෝ තරංග සමඟ වැඩ කිරීමට ඒවාට හැකි නිසාය. ඇත්තටම රේඩියෝ තරංගද කිලෝහර්ට්ස් කිහිපයක සිට ගිගාහර්ට් සිය ගණනක් දක්වා විහිදී ඇත. එවිට කිලෝහර්ට්ස් කලාපයේ රේඩියෝ තරංග සඳහා ඒඑෆ් ට්‍රාන්සිස්ටර් වුවද යොදා ගත හැකියි. එසේ වුවත්, ප්‍රායෝගිකව අපට වැඩ කිරීමට පහසු වන්නේ මෙගාහර්ට් කලාපයේ රේඩියෝ තරංග සමඟයි. ඒ නිසා රේඩියෝ තරංග කියන නම ඇසෙන විටම අපට සිහිවෙන්නේ ඉහල සංඛ්‍යාතයන්ය. එනිසා ඉහල සංඛ්‍යාතයන් සඳහා යෝග්‍ය ට්‍රාන්සිස්ටර් රේඩියෝ සංඛ්‍යාත ට්‍රාන්සිස්ටර් කියා හැඳින්වීම ඉතාම උචිතයි නේද?

කෙසේ වෙතත්, ඒඑෆ් හා ආර්එෆ් යන ද්වි-භේද වර්ගීකරණය වෙනුවට ට්‍රාන්සිස්ටරය විසින් සපෝට් කරන උපරිම සංඛ්‍යාතය පදනම් කර ගෙන ට්‍රාන්සිස්ටර් low frequency, medium frequency, high frequency ලෙස තුන් ආකාරයකින් වර්ග කළද හැකියි.


සංක්‍රාන්ති සංඛ්‍යාතය (Transition Frequency හෝ Transfer Frequency – FT) යනු සෑම ට්‍රාන්සිස්ටරයකම පවතින තවත් පරාමිතියකි. ඇත්තටම මෙය ට්‍රාන්සිස්ටරය සපෝට් කරන උපරිම සංඛ්‍යාතය හා ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බීටා අගය යන දෙකම මත පදනම් වූ අගයකි. බැලූබැල්මට යම් ට්‍රාන්සිස්ටරයක් විසින් සපෝට් කරන උපරිම සංඛ්‍යාතය ලෙස පෙනුනත්, ඊට වඩා සියුම් වෙනසක් එහි ඇත. මෙහි නියම තේරුම දැනගත යුත්තේ මෙසේය
ඕනෑම ට්‍රාන්සිස්ටරයකට බීටා (iC/iB) අගයක් තිබෙනවානෙ. ට්‍රාන්සිස්ටරයට ඉන්පුට් කරන සංඥාවේ සංඛ්‍යාතය ක්‍රමයෙන් වැඩි කර ගෙන යන විට ඊට ප්‍රතිලෝම සමානුපාතිකව බීටා අගය වෙනස් වේ (එනම් සංඛ්‍යාතය වැඩි කර ගෙන යන විට බීටා අගය ක්‍රමයෙන් අඩු වේ). ඉතිං, යම් නිශ්චිත ඉහල සංඛ්‍යාතයකදී බීටා අගය 1 බවට පත් වේ. අන්න එම සංඛ්‍යාතය තමයි FT කියන්නේ. මෙනිසාම එය gain-bandwidth product යන නමිනුත් හැඳින්විය හැකියි.

ඉහත රූපයේ ඉතා මැනවින් සංකාන්ති සංඛ්‍යාතය නිරූපණය කෙරේ. යම් අඩු සංඛ්‍යාත පරාසයක් තිස්සේ ගේන් එක දළ වශයෙන් වෙනස් නොවේ (ඇත්තටම වෙනස් වේ; නමුත් එම බෑවුම ඉතා අඩුය). එහෙත් එක්තරා සංඛ්‍යාතයකට පසුව ගේන් එක සීග්‍රයෙන් ක්‍රමයෙන් අඩු වේ. ඉහත රූපයේ අක්ෂවල ඇති විචල්‍ය නේපියර් ලඝු (loge() = ln()) පරිමානයෙන් දක්වා ඇත.

ඉහත රූපයෙන් පෙන්වන ප්‍රස්ථාරය සූත්‍රයක් ලෙස පහත දැක්වේ. එහි β0 යනු අඩුම සංඛ්‍යාතයකදී ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඇති බීටා අගයයි; එය එම ට්‍රාන්සිස්ටරයට ලැබිය හැකි උපරිම බීටා අගයයි. එම අගය 0.707 න් ගුණ කළ විට ලැබෙන බීටා අගය සිරස් අක්ෂයෙන් ලකුණු කරන විට, ඊට අදාල තිරස් අක්ෂයේ සංඛ්‍යාත අගය තමයි fβ කියන්නේ.

එලෙසම සංඛ්‍යාතය fT වන අවස්ථාවේදී බීටා අගය, |β| = β0 / (f/f β) = 1 වේ. එවිට 1 = β0 / (fT/f β) වේ. ඉන් fT උක්ත කළ විට, fT = β0fβ ලැබේ. සංඛ්‍යාතය මත ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බීටා අගය වෙනස් වේ. ඊට සැබෑම හේතුව ට්‍රාන්සිස්ටරය තුල තිබෙන ස්ට්‍රේ කැපෑසිටන්ස් දෙකකි. එකක් නම් (කොමන් එමිටර් වින්‍යාසයේදී) පෙරනැඹුරුව ඇති බේස්-එමිටර් සන්ධියේ ඇති emitter-base diffusion capacitance ලෙස හැඳින්වෙන ස්ට්‍රේ කැපෑසිටන්ස් එකයි (එය Cbe ලෙස සංඛේතවත් කරමු). අනෙක වන්නේ පසුනැඹුරු කර ඇති බේස්-කලෙක්ටර් සන්ධියේ ඇති collector-base transition capacitance නම් ස්ට්‍රේ කැපෑසිටන්ස් එකයි (Cbc). මේ දෙක ගැන පසුවට විස්තරාත්මකව බලමු (දැනට සිතන්න බේස්-එමිටර් සන්ධියට සමාන්තරවත්, බේස්-කලෙක්ටර් සන්ධියට සමාන්තරවත් මෙම ස්ට්‍රේ කැපෑසිටන්ස් පවතින බව). මෙවිට සංක්‍රාන්ති සංඛ්‍යාතය සොයන සූත්‍රය පහත ආකාරය ගනී (දැන් සංඛ්‍යාතය විචල්‍යයක් ලෙස එකවර පෙනෙන්ට නැත; නමුත් සංඛ්‍යාතය Cbc, Cbe වල විචල්‍යයකි; ඒනිසා වක්‍රාකාරයෙන් සංඛ්‍යාතය එහි විචල්‍යයක් වේ).

උදාහරණයක් බලමු. යම් ට්‍රාන්සිස්ටරයක බීටා අගය 200 ලෙස දී ඇතැයි සිතන්න. තවද, සංක්‍රාන්ති සංඛ්‍යාත අගය මෙගාහර්ට්ස් 100 යැයිද සිතන්න. මෙවිට එම ට්‍රාන්සිස්ටරයට හර්ට්ස් 100ක සංඥාවක් ඉන්පුට් කරන විට තිබෙන බීටා අගයට වඩා අඩු බීටා අගයක් කිලෝහර්ට්ස් 10ක සංඥාවක් සඳහා පවතිනවා. ඊටත් වඩා අඩු බීටා අගයක් පවතීවි සංඥා සංඛ්‍යාතය මෙගාහර්ට් 10ක් වූවා නම්. එලෙසම සංඥා සංඛ්‍යාතය මෙගාහර්ට්ස් 100 වුවොත් බීටා අගය 1 බවට පත් වේ. ඉතිං, එම ට්‍රාන්සිස්ටරයෙන් අඩුම ගානේ 20ක බීටා අගයක් ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය නම් මෙගාහර්ට්ස් 100/10 = 20MHz ක උපරිම සංඛ්‍යාතය සහිත සංඥා පමණක් ඊට ඉන්පුට් කිරීමට සිදු වේ. එලෙසම, බීටා අගය 100ක් ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය නම් ඉන්පුට් කරන සංඥාවේ උපරිම සංඛ්‍යාතය විය යුත්තේ මෙගාහර්ට්ස් 100/100 = 1MHz වේ.

මේ අනුව ඔබට දැන් පැහැදිලි විය යුතුයි බීටා අගය නිරපේක්ෂ (තනි නියත) අගයක් ලෙස නොසැලකිය යුතුයි කියා. එනිසා β අගය කියවිය යුත්තේ FT අගයද සමඟය. කෙසේ වෙතත්, අඩු සංඛ්‍යාත සංඥා සමඟ වැඩ කරන විට සංඛ්‍යාතය ගැන අමුතුවෙන් වද වීමට අවශ්‍ය නැත. සාමාන්‍යයෙන් පවර් ට්‍රාන්සිස්ටර්, හයිවෝල්ටේජ් ට්‍රාන්සිස්ටර්වල “එෆ්ටී” අගය අඩුය.

BJT හඳුනාගැනීම

බයිපෝලර් (හා ෆෙට්) ට්‍රාන්සිස්ටර් යනු සරල උපාංගයක් නොවේ. අවශ්‍යයෙන්ම රෙසිස්ටර්, කැපෑසිටර්, කොයිල්වලට වඩා සංකීර්ණ හා දියුණු උපාංගයකි එය. රෙසිස්ටරයක් නම් කලර් කෝඩ් එකකින් හෝ යම් කෙටි අංකයකින් එම රෙසිස්ටරයේ වැදගත් පරාමිතින් (ප්‍රතිරෝධය, සහනතාව) රෙසිස්ටරය මතම දැක්විය හැකිය. කැපෑසිටර් හා කොයිල්වලත් එසේමයි. එහෙත් ට්‍රාන්සිස්ටර් එසේ නොවේ; ට්‍රාන්සිස්ටරයක වැදගත් පරාමිතින් සියල්ල ඒ මත කිසිසේත් දැක්විය නොහැකි තරමට විශාලය. එවන් අවස්ථාවලදී ට්‍රාන්සිස්ටර් හඳුනා ගැනීමට වෙනත් කේත ක්‍රමයක් අනුගමනය කළ යුතු වෙනවා. ට්‍රාන්සිස්ටර් බඳෙහි ඉංග්‍රිසි අක්ෂර හා ඉලක්කම් සහිත යම් කෙටි කේත නාමයක් සටහන් කරනවා. එවිට, එම ට්‍රාන්සිස්ටරය ගැන විස්තර (ට්‍රාන්සිස්ටර්වල විස්තර transistor data යනුවෙන් හඳුන්වනවා) අර කේත නාමය ගැන සෙවීමෙන් දැනගත හැකියි.

ඉස්සර නම් ට්‍රාන්සිස්ටර් ඩේටා සටහන් කර ඇති විශාල පොත් (මේවා transistor data book ලෙස හැඳින්වේ) මුද්‍රණය කෙරුණා. අදද එවැනි පොත් සොයා ගත හැකියි. එහෙත් ට්‍රාන්සිස්ටර් ඩේටා සෙවීම අද ඉතාම පහසු හා වියදම් අඩු කාර්යක් වී තිබෙනවා අන්තර්ජාලයට පිංසිදු වන්නට. අද ට්‍රාන්සිස්ටර්වල සියලු ඩේටා නොමිලේම අන්තර්ජාලය හරහා ගත හැකියි (ඒ සඳහා පහසුම ක්‍රමය නම් යන සර්ච් එන්ජින් එකට ගොස් තමන් කැමති ට්‍රාන්සිස්ටර් කේතය හා datasheet යනුවෙන් ටයිප් කර බැලීමයි; උදාහරණ ලෙස c828 datasheet). ඩේටා පොත්වලට වඩා ඉතා විශාල විස්තර ප්‍රමාණයක් එමඟින් ක්ෂණිකව ලබා ගත හැකියි.

ට්‍රාන්සිස්ටර් ඩේටා පොතක ට්‍රාන්සිස්ටර් දහස් ගණනක දත්ත ලියා තිබෙන නිසා, එක් එක් ට්‍රාන්සිස්ටරයක අත්‍යවශ්‍යම දත්ත පමණි එහි තිබෙන්නේ (පේලි දෙක තුනකින් පමණ ඒවා ලියා තිබේ). එහෙත් ඇත්තටම ට්‍රාන්සිස්ටරයක් ගැන සම්පූර්ණ දත්ත ප්‍රමාණය පිටු දුසිමක පමණ දැක්වේ. විවිධ ප්‍රස්ථාර ඒ අතර වේ. බොහෝ නිෂ්පාදකයන් විසින් තමන් නිපදවන ට්‍රාන්සිස්ටර්වල එම දත්ත සියල්ලම ලස්සනට කුඩා පොත් පිංචක් ලෙස අන්තර්ජාලයෙන් නොමිලේම ලබා දෙනවා (බොහෝ විට pdf ෆයිල් ෆෝමැට් එකෙන් ඒවා ඇත). ගූගල් කළ විට එම ෆයිල් සොයා ගත හැකියි. ඇත්තටම තමන් භාවිතා කරන සියලු උපාංගවල නිෂ්පාදකයන් ලබා දෙන එම ෆයිල් සියල්ල ලබා ගෙන (අවශ්‍ය නම් ප්‍රින්ට් කරගෙනද) තබා ගැනීම සුදුසුය.

ට්‍රාන්සිස්ටර් විවිධ රටවලනෙ නිපදවන්නේ. ඉතිං ට්‍රාන්සිස්ටරයකට කෙටි කේතයක් දීමේදී ක්‍රම/සම්මත කිහිපයක්ම භාවිතා වේ. ප්‍රධාන සම්මතයන් 3ක් වන්නේ ජපන් සම්මතයක් වන JIS (Japanese Industries Standard), යුරෝපීය සම්මතයක් වන EECA (European Electronic Component Manufacturers Association), හා ඇමරිකානු සම්මතයක් වන EIA/JEDEC (Electronic Industry Association / Joint Electron Device Engineering Council) වේ. මෙම සම්මතයන්ට අමතරව ට්‍රාන්සිස්ටර් නිපදවන සමහර ආයතන තමන්ගේ ට්‍රාන්සිස්ටර් ඔවුන්ගේම කේත ක්‍රමයකින් දක්වන අවස්ථාද හමු වේ. යම් කිසි ආයතනයක් තමන්ගේම සම්මතයන් පවත්වාගෙන යන විට එවන් සම්මතයන් proprietary standards ලෙස හැඳින්වෙනවා.

JIS කේත

මෙහිදී ට්‍රාන්සිස්ටර් කේතය හැමවිටම 2S වලින් පටන් ගැනේ. එහි 2 යන්නෙන් අර්ථවත් වන්නේ උපාංගය තුල තිබෙන පීඑන් සන්ධි ගණනයි. ඉතිං ට්‍රාන්සිස්ටරයක් තුල සන්ධි 2ක් තිබෙනවානෙ. S යන්නෙන් අර්ථවත් වන්නේ මෙම උපාංගය අර්ධසන්නායක (semiconductor) උපාංගයක් බවයි. මෙම අක්ෂර දෙකට පසුව තවත් ඉංග්‍රිසි අකුරක් පවතින අතර පහත වගුවේ සටහන් කර ඇති ආකාරයට එම ට්‍රාන්සිස්ටරයේ යම් ස්වභාවයක් ඉන් හඟවයි.

RF PNP transistor
AF PNP transistor
RF NPN transistor
AF NPN transistor

ඊටත් පසුව තවත් සීරියල්/අනුක්‍රමික අංකයක් ලියයි. එම උපකොටස් 3ම අඩංගු වූ 2SC1815 වැනි ලස්සන කෙටි කේතයකින් ට්‍රාන්සිස්ටරය එතැන් පටන් හැඳින් වේ. තවද, සමහර අවස්ථාවලදී එම නමට පිටුපසින් තමත් A, B, C වැනි ඉංග්‍රිසි අක්ෂරයක් තිබිය හැකිය (එම අක්ෂරය අනිවාර්ය නැත). ඉන් හඟවන්නේ මූලික ට්‍රාන්සිස්ටරයේ යම් සුලු වෙනස්කමක් කර ඇති බවයි; සමහරවිට බීටා අගය වැඩි විය හැකියි. තවත් විටක කේතයේ ඉදිරියෙන් හැමවිටම පවතින 2S යන කොටස නැතිවත් එම ට්‍රාන්සිස්ටර් හඳුන්වයි (C1815 වැනි).

ඉහත වගුවේ සටහන් නොකළත්, J හා K යන අක්ෂරත් දෙවැනි අක්ෂරය ලෙස යොදා ගත හැකියි. ඒවා බයිපෝලර් ට්‍රාන්සිස්ටර් නොව (අප පසුවට ඉගෙන ගන්නට නියමිත) ෆෙට් ට්‍රාන්සිස්ටර් වේ. එවිට, 2SJxxxx යනු P-channel FET (JFET, MOSFET දෙකම) වන අතර, 2SKxxxx යනු N-channel FET (JFET, MOSFET දෙකම) වේ.


කේතය හැමවිටම පටන් ගන්නේ 2N වලිනි. එයද ජපන් සම්මතයේදී මෙන් 2න් සන්ධි දෙකක උපාංගයක් බව හඟවයි. එහෙත් එම කොටසට පසුව සීරියල් අංකයක් පමණක් ඇත. එනිසා ට්‍රාන්සිස්ටරය ගැන තවත් අමතර තොරතුරක් මෙම ක්‍රමයෙන් නම් කරන ලද ට්‍රාන්සිස්ටරයක කේතයකින් ලබා ගත නොහැකිය (ජපන් සම්මතයේදී පීඑන්පීද එන්පීඑන්ද, ඒෆ්ද ආර්එෆ්ද යන වග කේතයේම සටහන් වෙනවානෙ). 2N2222 යනු මෙවන් ක්‍රමයට නම් කරන ලද ප්‍රචලිත ට්‍රාන්සිස්ටරයකි. සමහරවිට, මෙම කේතයට පිටුපසින් තවත් ඉංග්‍රිසි අකුරක් තිබිය හැකියි එම ට්‍රාන්සිස්ටරයේ කර ඇති විශේෂිත වෙනස්කමක් හැඟවීම සඳහා.

EECA කේත

මෙම ක්‍රමයට නම් කරන ලද ට්‍රාන්සිස්ටර් බහුලවම හමු වේ. Pro Electron සම්මතය ලෙසද සමහරුන් මෙය හඳුන්වයි. මෙහිදී කේතය පටන් ගන්නා මුල් ඉංග්‍රිසි අකුරින් එම ට්‍රාන්සිස්ටරය සාදා තිබෙන අර්ධසන්නායක ද්‍රව්‍ය හඟවයි. ප්‍රාථමිකව ජර්මේනියම්, සිලිකන්, ගැලියම් පොස්පයිඩ් ආදි ලෙස විවිධ අර්ධසන්නායක ද්‍රව්‍ය හඟවනවා යැයි පැවසුවත්, bandgap energy නම් අර්ධසන්නායක ගැන භෞතික විද්‍යාත්මකව හදාරණ විට හමුවන පරාමිතියයි මෙම අක්ෂරයෙන් හඟවන්නේ (ඔබට බෑන්ඩ්ගැප් ශක්තිය ගැන අවබෝධයක් නැති නම්, එක්කෝ එම සංකල්පය අමතක කර දමන්න; නැතිනම් සොයා බලා දැනගන්න). බෑන්ඩ්ගැප් ශක්තිය ඉලෙක්ට්‍රොන්-වෝල්ට් (eV) යන ශක්ති ඒකකයෙන් සාමාන්‍යයෙන් මනින/පවසන අතර, එම අගයන්ද පහත වගුවේ සටහන් කර ඇත (එය නොතේරෙන අය එය නොසලකා හරින්න).

0.6eV – 1eV අතර බෑන්ඩ්ගැප් ශක්තියක් සහිත අර්ධසන්නායක
1eV – 1.3eV
වෙනත් (Gallium Arsenide වැනි)
ට වඩා වැඩි
0.6eV ට වඩා අඩු

දෙවැනියටත් ඇත්තේ ඉංග්‍රිසි අකුරක් වන අතර, ඉන් කුමන වැඩක් සඳහා යොදා ගත හැකි ට්‍රාන්සිස්ටරයක්දැයි (ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ස්වභාවය) හඟවයි. බහුලවම පරිපථ සඳහා යොදා ගැනෙන්නේ AF low power transistor නිසා General Purpose transistor (“හැම මඟුලකටම භාවිතා කරන ට්‍රාන්සිස්ටර්”) ලෙසත් ඒවා හැඳින්වේ.

AF low power
AF power
RF low power
RF power
power switching

ඉහත ආකාරයට ඉංග්‍රිසි අකුරු දෙකෙන් පසු ඉලක්කම් 3ක හෝ ඉංග්‍රිසි අකුරක් සමඟ ඉලක්කම් 2ක සීරියල් අංක කොටසකුත් ඇත. උදාහරණ ලෙස, BC548 යන නිතර භාවිතා වන ට්‍රාන්සිස්ටරය ගත හැකියි. සමහරවිට මෙම කේතයට පසුව එම ට්‍රාන්සිස්ටරයේම තවත් විශේෂිත වෙනස්කමක් සහිත ට්‍රාන්සිස්ටරය හැඟවීමට තවත් ඉංග්‍රිසි අක්ෂරයක් තිබිය හැකිය. උදාහරණ ලෙස, BC548C යනු ගේන් එක විශාල (400ක් පමන) ලෙස ඇති BC548 ට්‍රාන්සිස්ටරය වන අතර, BC548A යනු ගේන් එක 100ක් පමණ වන සේ නිපදවූ එම BC548 ට්‍රාන්සිස්ටරයමයි.

ආදේශක ට්‍රාන්සිස්ටර්

පරිපථයක් නිර්මාණය කරන කෙනෙකු නම්, තමන් යොදා ගන්නා සියලු උපාංග මොනවාදැයි තීරණය කරන්නේ තමන් විසිනි. එහිදී තමන්ගේ අවශ්‍යතාව ඉටු කරන අඩුම මිලට පහසුවෙන් ලබා ගත හැකි හොඳ කොලිටියක් තිබෙන උපාංගයි තෝරා ගන්නට උත්සුක වන්නේ. එහෙත් දැනටමත් කවුරුන් හෝ විසින් ලෝකයේ කොහේ හෝ අස්සක නිර්මාණය කරපු පරිපථයක් අලුත්වැඩියාවකදී, ඉවත් කිරීමට සිදු වන පිලිස්සුනු උපාංග වෙනුවට අලුත් උපාංග සවි කරන්නට සිදු වෙනවානෙ. එහිදී සමහරවිට විශාල ප්‍රශ්නයක් වන්නේ එම උපාංගය පහසුවෙන් අඩු මිලට සොයා ගැනීමයි. මෙම ගැටලුව ට්‍රාන්සිස්ටර් සඳහා නිතර මතු වන අතර, ඒ සඳහා කදිම විසඳුම්ද ඇත.

ඉස්සර වගේ නොවේ; දැන් ලෝකය කුඩා වී ඇත. බොහෝ දේවල් අන්තර්ජාලය හරහා මුදල් ගෙවා නිවසටම ගෙන්වා ගත හැකිය. ඉස්සර නම්, කොළඹ පදිංචි නොවන කෙනෙකුට ට්‍රාන්සිස්ටර් ආදිය සොයා ගැනීමට කොළඹටම ඒමට සිදු වේ. සෑහෙන්න රස්තියාදුවක්ද ගැසීමට සිදු වේ. එහෙත් දැන්, වැනි වෙබ් අඩවියකට ගොස් තමන්ට අවශ්‍ය ට්‍රාන්සිස්ටර් හෝ වෙනත් උපාංග සියල්ලම පාහේ නිවසටම ගෙන්වා ගත හැකියි තැපෑලෙන්. පුදුමයට මෙන් එම උපාංග බොහෝවිට වෙළඳපොලේ තිබෙන මිල ගණන්වලට වඩා අඩුය. රට සිට තැපෑලෙන් බඩු ඒමට සුමාන දෙකක් පමණ කාලයක් ගත වීම මෙහි ඇති ප්‍රශ්නයයි. හොර විකුනුම්කරුවන්ද ඇති නිසා පරිස්සමට දැනගෙන එය කළ යුතුය. ඕනෑම කෙනෙකුට තමන්ගේ ඉතිරි කිරීම් ගිනුමට සම්බන්ද කරපු ඩෙබිට් කාඩ් එකක් ලබා ගත හැකි අතර, එමඟින් ගෙවීම් සිදු කළ හැකිය.

එහෙත් යම් යම් අංක සහිත ට්‍රාන්සිස්ටර් සොයා ගැනීමට නොහැකි නම්, තවත් විසඳුමක් තිබෙනවා. එය නම්, එම ට්‍රාන්සිස්ටරයට තුල්‍ය/සමාන (equivalent) ට්‍රාන්සිස්ටර් යොදා ගැනීම වේ. විවිධ කේත/නාම යටතේ ලෝකයේ විවිධ නිෂ්පාදකයන් විසින් ට්‍රාන්සිස්ටර් වර්ග සිය දහස් ගණන් නිපදවති. ඉතිං, ඒවායේ ගතිගුණ 100%ක් එක සමාන නොවුණත්, සමහර ට්‍රාන්සිස්ටර් තවත් වර්ගයකට ආදේශ කළ (substitute) හැකිය (හරියට සාමාන්‍යයෙන් ඔබ දත් මැදීමට ගන්නා ක්ලෝගාඩ් කඩේ නැති විටක ඒ වෙනුවට සිග්නල් භාවිතා කරනවා වාගේ). ඉතිං, තමන් සතුව තිබෙන සොයා ගැනීමට අපහසු ට්‍රාන්සිස්ටරයේ දත්ත පළමුව සොයා ගෙන, එම දත්තවලට ගැලපෙන තමන්ට සොයා ගත හැකි වෙනත් ට්‍රාන්සිස්ටර් ගැන සෙවිය හැකිය.


TUN (Typical Universal NPN) හා TUP (Typical Universal PNP) යනු විශේෂිත ට්‍රාන්සිස්ටර් නාම 2කි. ඇත්තටම මේවා ට්‍රාන්සිස්ටර්වල කේත දෙකක් නොව, පොදුවේ යම් general purpose ට්‍රාන්සිස්ටර් කාණ්ඩයක් වෙනුවෙන් යොදපු නම් දෙකකි (typical universal යනු general purpose යන තේරුමම දෙන වචන පෙලකි).

TUN යනු පහත දැක්වෙන කොන්දේසි සියල්ල සපුරන ඕනෑම එන්පීඑන් ට්‍රාන්සිස්ටරයක් පොදුවේ හඳුන්වනු ලබන නාමයකි. මෙම කොන්දේසි සපුරන ට්‍රාන්සිස්ටර්වලින් සමහරක් නම් BC547, BC107, 2N3904 වේ. ඒ කියන්නේ යම් පරිපථයක ට්‍රාන්සිස්ටරය TUN ලෙස නම් කර ඇත් නම්, මේ ඕනෑම ට්‍රාන්සිස්ටරයක් ඒ සඳහා යොදා ගත හැකිය. පහත කොන්දේසිවල අගයන් ලබා දී තිබෙන්නේ උපරිම හා අවම අගයන් වශයෙනි.

VCE(max) = 20V
IC(max) = 100mA
P(max) = 100mW
FT(min) = 100MHz
β(min) = 110

ඒ ආකාරයටම TUP සඳහාද ඉහත කොන්දේසි ටික එලෙසම අදාල වේ; එකම වෙනස මෙම ට්‍රාන්සිස්ටර් PNP විය යුතු වීමයි. TUP ට්‍රාන්සිස්ටර්වල උදාහරණ ලෙස, BC557, 2N2412 දැක්විය හැකිය.

ඇත්තටම දක්වා තිබෙන අගයන්ට සමාන හෝ වැඩි අගයන් සහිත ට්‍රාන්සිස්ටර් තමයි එම කොන්දේසි තෘප්ත කරනවා සේ සැලකිය යුත්තේ. උදාහරණයක් ලෙස, යම් ට්‍රාන්සිස්ටරයක් සපෝට් කරන උපරිම කලෙක්ටර් ධාරාව මිලිඇම්පියර් 100ට සමාන හෝ වැඩි නම්, එම කොන්දේසිය සැපිරී ඇති අතර, එම අගය මිලිඇම්පියර් 100ට අඩු නම් කොන්දේසිය සපුරා නැත.
Read More »